Archief van juni 2009

Kees de Lange

De AOW is volop in discussie en minister Donner weet het allemaal als geen ander. Vanwege de vergrijzing en de kredietcrisis moet de AOW-leeftijd naar 67 jaar. Dat vergrijzing en kredietcrisis niets met elkaar te maken hebben, is daarbij een detail waar je je op ministerieel niveau niet om bekommert. Dat is iets voor specialisten. Ook de Donneriaanse argumentatie is helder. Per jaar geven we steeds meer uit aan de AOW, en dat kan dus op den duur niet goed gaan. Dat hetzelfde gezegd kan worden van kattenvoer, en dat niemand dat als een onoverkomelijk probleem beschouwt, geeft al aan dat de werkelijkheid wat genuanceerder is dan Donners simplisme suggereert.

We lezen tegenwoordig nog al eens in de krant dat de vergrijzing in Nederland steeds sneller voortschrijdt. Nu weet ik niet hoe het u vergaat, maar zelf word ik elk jaar precies een jaar ouder, geen dag meer en geen dag minder. Feit is dat de opbouw van de bevolking in de diverse leeftijdscategorieën slechts heel langzaam verschuift en erg goed voorspelbaar is. Als je van verrassingen houdt, kun je dan je tijd ook beter besteden dan om demografische rapporten te lezen. Waarom dus die commotie?

In veel culturen bestaat veel respect voor ouderen. Zij worden geëerd om hun vermeende wijsheid en dienen als vraagbaak voor jongeren. Vaak is de positie van ouderen in andere culturen dan ook met belangrijke rituelen omgeven. Wel, rituelen rond ouderen kennen we ook in Nederland, zij het van een wat andere soort. In het land waar de platheid regeert, zijn de ouderen verworden tot de jojo’s van onze samenleving. Het is nog maar tien jaar geleden dat de politiek meende dat ouderen op de arbeidsmarkt plaats moesten maken voor jongeren. De door de werknemers opgebouwde VUT-gelden werden door de werkgevers, de overheid voorop, op grote schaal gebruikt (of misbruikt?) om op een koopje grootschalige reorganisaties te realiseren. De werkgever hoefde de oudere werknemer alleen maar onder druk te zetten, er een bedragje bij te doen, en de ouderen hielden het wel voor gezien op de werkplek. Niet dat dit alles arbeidsplaatsen voor jongeren schiep, maar dat is een detail.

Nu zijn we zo’n tien jaar verder, en de politiek is volkomen van richting veranderd. De weg kwijt, zou je ook kunnen zeggen, want wat is het geval? Opeens moeten ouderen langer werken, en om dat te bevorderen moet de AOW-leeftijd naar 67. Dat de PvdA tegelijk pleit voor een vierdaagse werkweek, is voor een normaal mens dan ook niet te begrijpen. Nu is de AOW in principe een omslagstelsel, hoewel er wel premie wordt betaald, dus je zou je kunnen voorstellen dat de betaalbaarheid niet vanzelfsprekend is. Echter, economen van naam kunnen ons voorrekenen dat zolang je meerekent dat veel van de AOW-uitgaven via de belasting terugvloeien naar de schatkist, de uitgaven voor de AOW als percentage van het nationale inkomen in de voorzienbare toekomst nauwelijks zullen veranderen.

Ook kun je vergrijzing niet los zien van ontgroening. Doordat in toenemende mate jongeren meer scholing ontvangen en later op de arbeidsmarkt verschijnen, beginnen ze dan ook pas op een wat latere leeftijd bij te dragen aan de AOW-premies. Nu zal niemand die bij zijn verstand is, betogen dat die jongeren dan maar wat korter moeten doorleren, maar het is wel een aspect dat meegenomen moet worden. Maar om dat nu op de ouderen af te wentelen, gaat wellicht wat snel en wat ver.

Er zijn wat meer probleempjes waar je de minister of de coalitiepartijen niet over hoort. Hoe gaat dat met de aanvullende pensioenen? Die komen tot stand via een kapitaalgedekt systeem, en zijn het resultaat van CAO-overleg tussen werkgevers en werknemers. Daar gaat de minister dus helemaal niet over, en dat is maar goed ook. Die aanvullende pensioenen gaan meestal in op een leeftijd van 65 jaar. Bovendien wordt bij de vaststelling van het niveau van de pensioenpremies al lang rekening gehouden met het feit dat mensen heel geleidelijk wat ouder worden. Voor dit zogenaamde “langlevenrisico” wordt dus al gewoon betaald via de premiestelling. Wat wil de minister nu? Als de AOW-leeftijd naar 67 jaar gaat, ontstaat er voor de werkenden een gat van twee jaar tussen de ingang van het aanvullende pensioen en de AOW. Dat inkomensverlies treft de mensen met een klein aanvullend pensioen verreweg het meest. Minister van Sociale Zaken zei u?

Tenslotte de arbeidsmarkt voor ouderen. Prachtig om de ouderen die arbeidsmarkt op te jagen, maar bestaat die arbeidsmarkt wel in voldoende mate? Daar kan men ernstig aan twijfelen. Jarenlang zijn werkgevers geïndoctrineerd met het idee dat je ouderen beter kwijt dan rijk kan zijn. Ze zouden onbekwaam, te duur, vaak ziek zijn, en wat al niet meer. Allemaal zaken die door de feiten weersproken worden, maar wie wil er nog feiten als het om een hype gaat? Zou die mentaliteit van de werkgevers, en dus ook de overheid, nu opeens totaal veranderd zijn? Of zijn ouderen alleen welkom als ze op een koopje willen werken, waarbij grote reducties in hun salaris gesuggereerd worden? Kortom, waar staan die ouderen die als het aan minister Donner ligt hun “geluk” mogen proberen op de arbeidsmarkt? Je hoeft geen rekenmeester te zijn om te constateren dat wat je denkt uit te sparen met de AOW leeftijdverhoging, binnenkort uitgekeerd kan worden in de vorm van werkloosheids- of bijstanduitkeringen. Wat een perspectief, voor iemand met de portefeuille van Sociale Zaken…..

Samenvattend, in de discussie worden de vergrijzing en de economische crisis misbruikt als opportunistische argumenten om met bijzonder weinig onderbouwing besparingen op de AOW voor te stellen. Gezien het ontbreken van een zinnige discussie over alle zaken die er in deze heikele kwestie toe doen, kan de AOW maatregel niet anders dan als een botte, opportunistische belastingverhoging uit de koker van Donner de Drammergezien worden.

Kees de Lange