De snorkende geluiden van bestuurders van bedrijfstakpensioenfondsen in de Kassa uitzending in november 2009 blijken, zoals door de NBP voortdurend betoogd, volkomen misplaatst te zijn geweest. De onaangename werkelijkheid openbaart zich steeds meer, namelijk dat men de grootst mogelijke moeite heeft om de toch al sombere herstelplannen te realiseren. Lees hierover in het FD de artikelen van 16 juli 2010 en 23 juli 2010. Voorts hebben de pensioenfondsen ABP en Zorg en Welzijn hun lovebaby Alpinvest in de verkoop gezet. Slechte beleggingsresultaten en obscene zelfverrijking van de bestuurders, treurnis waar al jaren geleden door velen op gewezen is, lijken nu opeens de doorslag te geven. Het NRC bericht erover op 9 juli 2010.

Tenslotte een bericht over hoe ouderen ervoor staan op de arbeidsmarkt, gepubliceerd op 27 juli 2010 op www.nu.nl. De feiten wijzen uit dat zij vrijwel kansloos zijn. Tegenover elke dertien werkloze 55-plussers stond er in 2009 maar een die werd aangenomen. Curieus hoe dergelijke cijfers nooit aan de orde komen bij de discussie over de ingangsleeftijd van AOW en aanvullende pensioenen. Het is evident dat verhoging naar 67 jaar eenvoudigweg steeds meer ouderen in de WW en de Bijstand dumpt.

In een uitgebreid weblog gaat Leo van Heesch in op de verkiezingsprogramma’s, met name waar het gaat om het ouderenbeleid. De uitkomst is ontluisterend. Natuurlijk zou het zo kunnen zijn dat om redenen die de NBP niet onderzocht heeft, kiezers politieke voorkeuren hebben die niets te maken hebben met ouderenbeleid. Dat mag natuurlijk. Als we de programma’s echter strikt bekijken vanuit het perspectief van de belangen van ouderen, dan is het merendeel van de programma’s uitermate beschamend, en de keuze wel erg schamel. Na lezing van dit weblog weet u in elk geval wat de consequenties van uw keuze op 9 juni zijn voor uw eigen financieel-economische positie. Mopper dus niet op de NBP als er opnieuw een kabinet uit de bus komt dat uw belangen negeert. Want een gewaarschuwde gepensioneerde telt voor twee. En als ‘elke stem telt’, zet dat wel degelijk zoden aan de dijk.

Het leek zo simpel, gewoon wat concrete vragen stellen aan de fracties in de Tweede Kamer. Vragen over wat voor onze lezers van belang is, opdat ze goed geïnformeerd konden bepalen op wie ze 9 juni zouden stemmen. Het bleek een te simpele gedachte. Want slechts enkele kleinere fracties beantwoordden trouw alle vragen – de rest bleef in gebreke. Dat is aangegeven met V respectievelijk X Wilde men zich niet politiek vastleggen en de handen vrij houden voor een nieuw regeerprogramma? Vond men het te gevaarlijk om duidelijk te zijn ondanks het vermeende verlangen naar heldere communicatie en vereiste transparantie? Of interesseerden de 2,5 miljoen oudere kiezers de grote partijen niet? Verwachtte men dat die toch wel loyaal op de gevestigde orde zouden stemmen? Desondanks heeft de redactie geprobeerd antwoord te vinden op onze vragen. Hieronder vindt u in volgorde van grootte de partijstandpunten die wij konden achterhalen. Als men voor verhoging van de AOW-leeftijd is, hebben alle partijen andere denkbeelden over het tempo waarin dat moet gebeuren. Omwille van de ruimte hebben wij die niet of heel summier in het overzicht weergegeven.

X Het CDA plaatste de verhoging van de AOW-leeftijd van 65 jaar naar 67 jaar het meest uitgesproken op de agenda en wil die verhoging zo snel mogelijk realiseren. De partij vindt het voor de hand liggen dat ook de pensioenleeftijd naar 67 jaar gaat. Het CDA is tegen bestuurlijke invloed van de gepensioneerden in de pensioenfondsen en houdt medezeggenschap van gepensioneerden al decennia tegen. Nu door het initiatiefvoorstel van Koser Kaya/Blok gepensioneerden iets te zeggen dreigen te krijgen, probeert het CDA door het PLOP-amendement die invloed van gepensioneerden tot het uiterste minimum te beperken. De gepensioneerden lopen al jaren grote risico’s en leveren al jaren koopkracht in door het achterblijven van de indexatie. Toch staat in het CDA-verkiezingsprogramma huichelachtig: “Daarnaast moet de positie en invloed van gepensioneerden op de besluitvorming anders en sterker, naar mate zij geconfronteerd worden met risico’s in de uitvoering van pensioenregelingen”. Daarmee verdient het CDA een prijs voor de meest hypocriete tekst.

X Ook de PvdA wil de AOW-leeftijd naar 67 jaar brengen, maar iets langzamer dan het CDA. De pensioenleeftijd wordt ook gekoppeld aan de AOW-leeftijd. Over zeggenschap van gepensioneerden zwijgt het verkiezingsprogramma, maar het is bekend dat de PvdAfractie gekant is tegen echte invloed van gepensioneerden in de pensioenfondsen. Het PLOP-amendement is mede door de PvdA ondertekend. Het verkiezingsprogramma spreekt wel uitdrukkelijk uit dat de uitkeringen en dus ook de AOW gekoppeld moeten zijn aan de loonontwikkeling.

X De SP wil de AOW-leeftijd handhaven op 65 jaar. De SP wil de ontslagbescherming handhaven (en voorkomt zo ook dat werkgevers oudere werknemers gemakkelijk kunnen lozen). De SP wil van alle partijen de meeste zeggenschap voor gepensioneerden, met in de pensioenfondsbesturen een verdeling van 1/3 werkgevers, 1/3 werknemers en 1/3 vertegenwoordigers van gepensioneerden. Ofschoon niet expliciet in het programma vermeld, wil de SP dat de AOW-uitkering minstens de loonontwikkeling volgt.

X De VVD wil ook een AOW-leeftijd van 67 jaar, met een uitzondering voor hen die 45 jaar of langer hebben gewerkt. De pensioenleeftijd volgt de AOW-leeftijd. Dat moet resulteren in lagere loonkosten (werkgever) en meer koopkracht (werknemers). Over het versterken van de pensioenfondsen wordt niet gepraat. Wat zeggenschap betreft, als een van de indieners van het wetsontwerp Koser Kaya/Blok wil de VVD gepensioneerden de invloed te geven die hen toekomt.

X De PVV wil de AOW-leeftijd en daarmee ook de pensioenleeftijd handhaven op 65 jaar. Over een groot aantal onderwerpen spreekt de PVV zich niet uit. De PVV is tegen verhoging van het eigen risico in de gezondheidszorg.

V Groen Links wil een stelselwijziging, waarbij de AOW-opbouw afhankelijk wordt van het arbeidsverleden. Dit geldt ook voor partners. Iemand die 45 jaar of langer heeft gewerkt kan tussen de 63 jaar en 67 jaar met pensioen. Het langer premie betalen dient ter versterking van de vermogens van de pensioenfondsen. GroenLinks wil dat de AOW-uitkering de loonontwikkeling volgt. Over de zeggenschap voor gepensioneerden is men niet helder; men lijkt het PLOP-amendement te willen steunen. Groen Links is tegen verhoging van het eigen risico in de zorg.

X De Christen Unie wil de AOW-leeftijd zeer geleidelijk verhogen naar 67 jaar. De partij is medeondertekenaar van het PLOP-amendement dat de zeggenschap van gepensioneerden terugbrengt tot een fopspeen. De Christen Unie wil zowel de ziektekostenverzekering inkomensafhankelijk maken als het eigen risico. 200 euro voor de laagste inkomen, 400 euro voor de middeninkomens en 600 euro voor de hoge inkomens.

X D66 wil de AOW-leeftijd eerst naar 67 jaar verhogen en deze daarna koppelen aan de levensverwachting. D66 wil hervorming van het ontslagrecht en modernisering van de arbeidsmarkt voor ouderen. Verder moet terugschakeling van loon en uren van ouderen bespreekbaar zijn. Dat zijn dus eufemismen voor de verslechtering van de positie van werkende ouderen. D66 pleit al 41 jaar voor zeggenschap van gepensioneerden in pensioenfondsbesturen en is mede-indiener van het wetsontwerp Koser Kaya/Blok. De besturen van de pensioenfondsen moeten een afspiegeling zijn van de deelnemers. Het eigen risico in de zorg moet verdwijnen, maar iedereen moet 10% van de zorgrekeningen zelf betalen met een inkomensafhankelijk maximum.

X De Partij voor de Dieren wil de AOW naar 67 jaar brengen, maar wel heel geleidelijk in 34 jaar. Pas vanaf 2020 wordt met een maand per jaar de leeftijd verhoogd. Dus totaal 34 jaar. De Partij voor de Dieren is tegen verhoging van het eigen risico in de gezondheidszorg.

V De SGP wil de AOW-leeftijd geleidelijk verhogen naar 67 jaar, mits ouderen een eerlijke kans op werk hebben. De AOW-uitkering is gekoppeld aan de loonontwikkeling en moet, als dat tijdelijk niet kan, minimaal de inflatie volgen. Langer betalen van pensioenpremies dient allereerst ter versterking van de vermogens van de pensioenfondsen. De SGP steunt Koser Kaya/Blok. Voor de laagste inkomens moet het eigen risico in de zorg omlaag naar 150 euro en is verder inkomensafhankelijk tot 600 euro maximaal.

V Trots op Nederland wil geen verhoging van de AOW-leeftijd en de AOW-uitkering koppelen aan de loonontwikkeling. Over de zeggenschap stelt TON zeer duidelijk: “De pensioenfondsen en daarmee de besturen zijn er voor de gepensioneerden en voor de premiebetalers. Zij MOETEN zeggenschap krijgen. Het is immers hun geld en hun pensioen”. TON is tegen verhoging van het eigen risico in de gezondheidszorg. TON wil senioren beschermen: “Wij zijn van mening dat deze generatie, die hard heeft moeten werken voor hun oude dag, onnodig op de proef wordt gesteld omdat het huidige kabinet blijft tornen aan hun verworven rechten.”

Conclusie
We zijn vooral teleurgesteld dat partijen die jarenlang regeringsverantwoordelijkheid droegen, ouderen niet serieus nemen. Het gaat wel om, zoals TON stelt, een “generatie, die hard heeft moeten werken voor hun oude dag” en een generatie die Nederland na de Tweede Wereldoorlog met veel inspanning en moeite weer heeft opgebouwd. Van die inspanningen zoals de deltawerken en de Flevopolder profiteren de jongere generaties nog dagelijks. Van enige waardering daarvoor is in de meeste verkiezingsprogramma’s niets terug te vinden, om van enig respect voor ouderen maar te zwijgen. Onze Kieswijzer zal in de meeste gevallen leiden tot de conclusie: “Op die partij en die en die kan ik maar beter NIET stemmen”. Maar toch doet u er beter aan om toch te gaan stemmen.
NIET STEMMEN IS ERGER.

Ook in barre tijden is er soms goed nieuws. De behandeling van het Koser Kaya / Blok initiatiefwetsontwerp en het op de valreep ingediende Kabouter PLOP amendement wordt uitgesteld tot na de verkiezingen. De doorzichtige truc van CDA en PvdA om nog vóór de verkiezingen de belangen van gepensioneerden opnieuw voor vele jaren te frustreren, is daarmee voorlopig mislukt. En met een beetje geluk komen de indieners van dit schandalige amendement niet meer terug in de Tweede Kamer.

Minder goed nieuws is dat de werkgevers en vakbonden beweren een akkoord te hebben gesloten over uw aanvullende pensioenen. Gepensioneerden hebben van deze regenten niets te verwachten, en de eerste tekenen bedriegen niet. We komen uitgebreid op deze materie terug. Bereid u alvast maar voor op een verdere verslechtering van de positie van gepensioneerden. Indexatie dreigt een woord uit de geschiedenisboekjes te worden.

Ze loopt moeizaam en kan niet veel verder dan de voordeur, die alleenstaande vrouw van 73 jaar Ze heeft een klein pensioentje, maar al met al is haar inkomen slechts weinig meer dan de AOW. Op het eerste gezicht ziet haar flat er keurig verzorgd uit, maar als we doorvragen blijkt haar leven moeilijk. Al haar dagelijkse benodigdheden tot en met schoeisel toe, zijn heel sober. Voor vervoer om de wekelijkse inkopen te kunnen doen, moet ze aankloppen bij kennissen. Dat lukt niet altijd. Vakantie bestaat hoogstens uit een weekje logeren bij kinderen die ver weg wonen. Zoals we zodadelijk zullen zien, zijn er vele ouderen in een zelfde situatie. Ondertussen verschijnt er bijna iedere dag een kop in de krant over de vergrijzing, over pensioenen die versoberd zouden moeten worden. Vooral door gerenommeerde economen als Bovenberg en Wolfson wordt de vergrijzing als een spook afgebeeld. Vergeten wordt dat die vergrijzing al vele jaren aan de gang is en dat die tot dusverre weinig problemen heeft opgeleverd. Weliswaar wordt die vergrijzing nog iets sterker, maar daar kan zeker wat minder drammerig op ingespeeld worden. Ook bijna alle politieke partijen maken het tot een thema, zodat er een groot koor is ontstaan waarin men elkaar napraat. Dat vergrijzingsspook levert echter voor de ouderen grote gevaren op en bedreigt de aandacht voor hun inkomen en de zorg.

Hoeveel lagere inkomens zijn er bij de ouderen? Het CBS verschaft de gegevens over 2008, het laatste jaar waarover cijfers beschikbaar zijn. We gaan uit van de AOW plus een klein pensioentje. De grens is dan 16.000 euro per jaar. Per maand is dat ruim 1300 (dat komt overeen met de AOW plus ruim 300 euro), Dat is volgens het CBS ongeveer 30 procent boven de armoedegrens. Er zijn meer dan een half miljoen ouderen die minder ontvangen dan dit bedrag. Dat is bijna een kwart van alle 2,4 miljoen 65plussers. Van dat kwart zijn er 260.000 alleenstaande vrouwen. Zie ook de rode balken in de grafiek. Vergelijken we vervolgens met 40- 50 jarigen. Dan blijken er bij ouderen veel meer mensen met een laag inkomen te zijn en veel minder met een wat hoger inkomen (de gele balken).

Ondertussen blijven pensioenen achter, ook de kleinere. Vele fondsen houden de inflatie niet bij. Waarschijnlijk zullen over enige tijd de pensioenen vele procenten lager worden. Dat is bitter voor vele mensen die een leven lang premie hebben betaald. De vraag is of de gevolgen van de huidige crises niet onevenredig zwaar zullen worden afgewenteld op ouderen.

Prof. Dr. G.P.A. Braam is emeritus hoogleraar sociologie aan de Universiteit Twente en mede redacteur van het Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie.

De inkt van het rapport was nog niet droog of werkgeversvoorzitter Wientjes en werkgeversminister Donner hadden het al omarmd. Voor de denkwereld van Wientjes, lees het FD van 21 januari 2010. In het FD van 28 januari 2010 wordt ingegaan op het rapport Goudswaard, en in zijn weblog geeft Kees de Lange onder de titel ‘belubberd en bedonnerd’ onverdund zijn mening.

Op de website van het FD stelt Jan Maarten Slagter de incompetentie van pensioenfondsbesturen aan de kaak die door een desastreus beleggingsbeleid kans zagen een slordige 20 miljard euro te verspelen. Gevolgen? Jawel, maar uitsluitend voor de fondsdeelnemers.

Tenslotte laat de CSO zijn stem horen over de noodzaak de arbeidsdeelname van ouderen te bevorderen, liever dan de AOW leeftijd te verhogen. De arrogantie van het ABP bestuur wordt uitstekend verbeeld in een cartoon van 25 januari in de digitale editie van NRC.

In NRC en Volkskrant van 16 december 2009 wordt breed uitgemeten dat De Nederlandsche Bank (DNB) het beleggingsbeleid van veel pensioenfondsen veel te risicovol vindt. Ook interessant is een overzicht van financiële kengetallen in Nederland, uit Het Financieele Dagblad van 19 december 2009.

Tenslotte maken we u attent op de wijze waarop de NBP weer in de publiciteit treedt. In FD Selections van 14 december is een interview met Kees de Lange geplaatst. In het Engelstalige Global Pensions van 17 december geeft hij zijn mening over het miserabele beleggingsbeleid van veel pensioenfondsen.

Dat oudere werknemers al jarenlang de jojo’s van de Nederlandse samenleving zijn, is geen nieuws. Het is nog niet erg lang geleden dat het officiële overheidsbeleid er op gericht was oudere werknemers plaats te laten maken voor jongeren. Door middel van grootschalige reorganisaties werden ouderen geloosd, waarbij de door hen zelf bijeen gespaarde VUT-gelden werden ingezet en de werkgever nog slechts een geringe eigen bijdrage hoefde te leveren. Zo kom je natuurlijk lekker goedkoop van je overtollige personeel af. Dat op elke vier uit het arbeidsproces verwijderde oudere slechts één jongere werd aangesteld, geeft beter dan wat ook het failliet van dit beleid aan. Dat deze ervaringen het wantrouwen van oudere werknemers in werkgevers en overheid grondig hebben aangetast, mag dan ook geen verrassing heten.

Hoe is de situatie nu, slechts zo’n tien jaar later? Als je dit kabinet mag geloven, zijn ouderen opeens onmisbaar geworden in het arbeidsproces. Zelfs zo onmisbaar dat de AOW leeftijd verhoogd moet worden naar 67. Helaas gaat het voorlopig alleen nog maar om een illusie. Het aantal 60 plussers dat nog werkt, is zo’n 28%. Peilingen onder werkgevers geven met grote regelmaat aan dat naar hun mening de crisis het beste opgelost kan worden door juist ouderen te ontslaan. Want ze zouden te vaak ziek, te eigenwijs en te duur zijn. Geen wonder dat versoepeling van het ontslagrecht DE grote wens van de werkgeversorganisaties is. Geen wonder ook dat minister Donner, de ‘sociale’ spreekbuis van dit werkgeverskabinet, hierover al de nodige proefballonnetjes heeft opgelaten. Dat werkgevers weinig tot niets doen aan het up-to-date houden van de vaardigheden van oudere werknemers, wordt daarbij het liefst verzwegen.

Dat de verhoging van de AOW leeftijd naar 67 niets anders dan een botte belastingmaatregel is die met name lager betaalde ouderen in groten getale de WIA en de bijstand zal indrijven, is voldoende aangetoond. Deze aanslag op de positie van ouderen werd niettemin in de Tweede Kamer breed gesteund. Dat de uitvoering van één en ander problematisch zal blijken te zijn, zal de reeds zeer grote weerstand onder met name ouderen alleen nog maar aanwakkeren.

Voor minister Donner is hiermee de klopjacht op senioren pas goed begonnen. Op de voor hem kenmerkende wijze laat hij regelmatig een proefballonnetje op om te kijken hoe daarop gereageerd wordt. Van zijn ideeën over het beperken van pensioenen mochten we al eerder kennisnemen. Laten we ook de laatste zielenroerselen van deze minister van sociale zaken maar eens de revue laten passeren, en van passend commentaar voorzien. U zult er niet vrolijk van worden.

Op zondag 6 december 2009 trad Donner op in Buitenhof. Daar werd terloops gemeld dat oudere werknemers maar een verlaging in hun salaris moesten accepteren. Dat zou goed zijn voor de financiële positie van de werkgevers, en de werkgevers motiveren meer ouderen in dienst te houden. Nu kun je natuurlijk bij alle automatische salarisverhogingen zonder dat daar een aantoonbare toename in vaardigheden tegenover staat vraagtekens zetten. Maar dat is een probleem dat voor alle werknemers geldt, ongeacht hun leeftijd. Om dit juist op ouderen toe te spitsen, is een nieuwe buiging van deze minister in de richting van de toch al veel te invloedrijke werkgeverslobby.

In het algemeen is het verstandig niet op proefballonnetjes te reageren, maar niet iedereen brengt dat op. Op 16 december trapte Bernard van Praag in het valletje door zijn steun voor Donner’s eenzijdige uitspraken. Merkwaardige genoeg gaf hij tegelijk toe dat er nauwelijks wetenschappelijk onderzoek bestaat over dit heikele onderwerp. Nu is een gedegen discussie doorgaans zinvol, maar of de politiek daar in dit geval op zit te wachten is twijfelachtig. Wat overblijft is dat de bijdrage van Van Praag slecht ‘getimed’ is. Te vrezen valt dat zijn standpunt vooral misbruikt zal worden om als ‘wetenschappelijke’ dekmantel te dienen voor een verdere verslechtering van de inkomenspositie van ouderen.

De Nederlandsche Bank (DNB) heeft onlangs eindelijk duidelijk uitgesproken wat iedereen al wist, namelijk dat veel pensioenfondsen onverantwoordelijke beleggingsrisico’s hebben genomen. Ook begint langzaam door te dringen dat veel bestuurders van pensioenfondsen de competentie missen om deze functies behoorlijk te kunnen uitoefenen. Dat met name ook gepensioneerden slachtoffer van deze situatie zijn, is alom bekend. Wanneer komt minister Donner met voorstellen om deze misstanden aan te pakken? Iedereen kan zien dat dit kabinet tientallen miljarden euro’s investeert in banken die door eigen incompetentie en hebzucht aan de rand van de afgrond zijn beland, zonder harde eisen te stellen aan een beloningsbeleid dat nog steeds excessief mag heten. Dit staat wel in erg schril contrast tot de wijze waarop met ouderen in onze samenleving wordt omgegaan. Die blijven slachtoffer van een financiële klopjacht die sinds de economische crisis alleen maar aan intensiteit gewonnen heeft. Met minister Donner als zelfbenoemd jachtopziener.

Normaal medebestuur en eigentijdse medezeggenschap in de pensioenfondsen blijven hete hangijzers. Het door de motie Omtzigt afgedwongen overleg tussen de traditionele sociale partners enerzijds en belangenorganisaties anderzijds is zoals voorspeld volledig op de klippen gelopen. Als u in het slotdocument even door de verhullende taal heen prikt, kunt u lezen dat vakbonden en werkgevers het nog steeds niet begrepen hebben, en niets van hun macht willen prijsgeven. Minister Donner mag nu roepen dat er iets veranderen moet (zie NRC van 4 december 2009), maar van deze minister hebben gepensioneerden nog nooit iets goeds ervaren. Op 7 december 2009 geeft Menno Tamminga in NRC een uitstekende analyse van de huidige situatie. Eerst zien en dan geloven, zeggen we bij de NBP.

Dat het met de integriteit van de financiële wereld nog steeds matig gesteld is, blijkt uit diverse artikelen. In de Telegraaf van 27 november wordt ingegaan op het moeizame overleg met verzekeraars over woekerpensioenen. Sanering van de diverse financiële bolwerken zoals banken en pensioenfondsen wordt op de lange baan geschoven. Lees een bijdrage in de NRC van 4 december 2009 over de ‘bungelende’ Zalm. Op 29 november 2009 publiceerde Max Pam een boeiend overzicht over groeiende integriteitsproblemen bij de bekende baantjesstapelaars.

Over het bredere probleem van de afbraak van sociale verworvenheden in Nederland heeft Marcel van Dam onder de titel ‘Niemands Land’ een buitengewoon boeiend boek geschreven. Lees de lovende recensie van Anet Bleich in de Volkskrant van 27 november. Een boek dat iedereen moet lezen!

Politiek wordt het steeds onrustiger. De woede van ouderen over de wijze waarop zij behandeld worden, heeft mede tot de oprichting van een nieuwe partij OokU geleid. In een persbericht wordt de oprichting gemeld, en in het programma kunt u lezen dat de pensioenen en de AOW een centrale plaats innemen. Dit zal de druk op de traditionele partijen, die zich niets aan ouderen gelegen laten liggen maar liever incompetente bankiers steunen, verder opvoeren.

Op 11 september 2009 is de CSO, de koepel van ouderenorganisaties, met een persbericht gekomen met een gemeenschappelijk standpunt over de AOW. Het wordt hoog tijd dat de positie van ouderen op de arbeidsmarkt centraal komt te staan. Voorlopig bestaan voor de verhoging van de AOW leeftijd geen goede redenen. Deze mening is al eerder verkondigd door de NBP op deze website.