De toezichthouders (De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten) zagen niet toe maar keken slechts toe. Wel was DNB er als de kippen bij om de autoverzekeraars er op te wijzen dat hun premies niet kostendekkend waren en dat die aangepast moesten worden. Maar de pensioenfondsen kregen pas een waarschuwing toen het te laat was en hun dekkingsgraad onder het minimum van 105 procent was gedaald.

Er werd te laat en te zacht ingegrepen en zo werd de kans gemist om de buffers weer wat op te krikken in de relatief gunstige periode 2004 – 2008. In 2008 kondigde de financiële crisis zich aan en sinds 2009 woedt deze zo hevig, dat nu ongeveer de helft van de pensioenfondsen in de problemen zit en een aantal, waaronder ook de vijf grotere op termijn moeten gaan afstempelen. PFZW ontspringt waarschijnlijk de dans en het ABP denkt de afstempeling tot slechts ½ procent te kunnen beperken. Maar de metaalfondsen PME en PMT korten vermoedelijk met 6 of 7 procent (het maximum dat de DNB heeft ingesteld). En die korting komt nog bovenop de al ruim 8 procent die veel gepensioneerden door het niet indexeren tussen 2002 en nu al hebben ingeleverd. Dat is samen al bijna 4 maanden aan gemiste pensioenuitkering.

In het kader van de samenwerking met de stichting Pensioenbehoud, publiceren wij onder Nieuws hun nieuwsbrief.

Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 30 januari 2012

Petitie: Ik wil niet gekort worden op mijn pensioen!

De DNB heeft aangekondigd dat 125 pensioenfondsen een te lage dekkingsgraad hebben en daarom binnenkort bekend moeten gaan maken dat de pensioenen tot wel 7% gekort zullen gaan worden. Dit zal meer dan 1 miljoen gepensioneerden raken, die ook al jaren koopkracht hebben ingeleverd omdat zij niet geïndexeerd zijn.

Door te klikken op het website adres http://pensioenbehoud.petities.nl/ kunt u de petitie ondertekenen met of zonder uw naam en andere gegevens, waarbij uw privacy is gewaarborgd (zie de toelichting op de website van http://petities.nl/). U krijgt dan een email op het door u opgegeven email adres (dat nergens anders voor zal worden gebruikt) en door te klikken op de link in de ontvangen email bevestigt u uw ondertekening om zeker te stellen dat u ook degene bent van de ondertekening. Over enige tijd zal de petitie aan minister Kamp worden aangeboden.

Volgens de website van RTL Z van 23 januari 2012 blijkt uit voorlopige berekeningen van RTL Z op basis van gepubliceerde en nog niet gepubliceerde gegevens dat eind 2011 het totale pensioenvermogen €875 miljard bedroeg. Een stijging van maar liefst €74 miljard sinds begin 2011 (+9,2%). Bij het ABP was dat van €237 naar €246 miljard, bij het PFZW (Zorg en Welzijn) van €99,5 naar €110,7 miljard en bij het PME (grootmetaal) van €22,6 naar €25,8 miljard. De rekenrente was in de vorige eeuw 3% tot 4% en de pensioenen werden wel gewoon geïndexeerd onder goedkeuring van de Pensioen- en Verzekeringskamer, de voorganger van DNB. De ‘deskundigen’ zijn het onderling niet met elkaar eens en de meesten willen niet (meer) de risicoloze staatsleningen als basis van de rekenrente, maar een langer lopende gemiddelde rente. Intussen verlaagt het Pensioenfonds Vervoer het opbouwpercentage voor 2012 met 0,1% naar 1,95% en verhoogt de premie met 0,9% tot 29,4%, waardoor de dekkingsgraad voldoende herstelt om niet te hoeven korten. Prima.

Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 16 januari 2012
Op 20 december 2010 beantwoordde minister Kamp de vragen van GL-kamerlid Klaver (zie bijlage) over het DNB overzicht Financiële stabiliteit. Daaruit zou blijken dat de financiële positie van de pensioenfondsen met € 90 miljard zou moeten verbeteren om op de minimaal vereiste dekkingsgraad van circa 105% te komen. Eind september 2011 was volgens DNB het totale pensioenvermogen gestegen tot € 835 miljard. Maar omdat de rekenrente voor de verplichtingen was gedaald tot de zeer uitzonderlijk lage 2,3% voor ‘risicoloze’ 10-jarige Nederlandse staatleningen stegen de verplichtingen enorm, terwijl volgens DNB de rendementen van de beleggingen van de pensioenfondsen over de laatste 10 jaar op 4,8% is uitgekomen. Waarom niet deze realistische rente van 4,8% als rekenrente genomen? Dan was er vrijwel geen onderdekking geweest. Daarnaast overstijgen de betaalde premies jaarlijks de uitkeringen met 13% gedurende de laatste 5 jaar, dus er zijn geen problemen met liquiditeiten van de pensioensector.

Waardoor wordt deze daling veroorzaakt?
In deze ministeriële brief wordt ook vermeld dat het Centraal Planbureau voor de pensioensector als geheel heeft onderzocht welke factoren de daling van gemiddelde dekkingsgraad in de jaren 2008 t/m 2010 verklaren. De gemiddelde dekkingsgraad in deze periode van 3 jaar is met 40%-punt gedaald. Per saldo verklaart de verlaging van de rente in deze periode ongeveer 20%-punt van de daling van de dekkingsgraad. De negatieve ontwikkeling van de aandelenbeurzen verklaart 15%-punt van de daling. En ruim 5%-punt van de daling wordt verklaard door de toename van de levensverwachting. Twee opvallende zinnen in de brief zijn: “Dat er destijds te weinig pensioenpremie is betaald, staat niet ter discussie. (…) Voorts heeft de wetgever in de periode van 1982 tot 1994 de pensioen-premies voor overheidswerknemers stelselmatig te laag vastgesteld.” Maar consequenties verbindt de minister helaas niet aan deze bevindingen teneinde korten van de pensioenen voor circa vier miljoen Nederlanders te voorkomen op basis van deze goede argumenten.

Eind december 2011 is beoordelingsdatum voor korten
Op 29 december 2011 melden RTLZ en het Financieel Dagblad ineens dat minister Kamp de rekenrente zou gaan verhogen tot 3%. Maar dat wordt direct ontkend. In een brief aan de Abvakabo wordt echter een achterdeur op een kier gezet afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek naar het nieuwe Financieel Toetsingskader (FTK) in de zomer van 2013. Op 6 januari 2012 krijgt het Financieel Dagblad de primeur van DNB om over de ellende van het voorgenomen korten van pensioenen te berichten. Circa 125 fondsen zullen verplicht worden om hun voornemen aan te kondigen om de pensioenen met maximaal 7% te korten per 1 april 2013 indien er in 2012 geen verbetering van de dekkingsgraad optreedt. Dat treft circa 40% procent van alle deelnemers en gepensioneerden. Wel heeft DNB voor het eerst een driemaands gemiddelde van de swaprente voor de berekening van de dekkingsgraad genomen in plaats van de dagwaarde op 31 december. Dat heeft wel circa 55 fondsen uit de directe gevarenzone geholpen, want het goedmaken van kortingen behoeven fondsen alleen te doen op vrijwillige basis. Dat zou verplicht moeten worden.

Intussen verhogen diverse pensioenfondsen hun premie voor 2012, soms tot boven de 33% (PMA) en Shell zelfs tot 45%. Prof. Bernard van Praag schreef in de Volkskrant van 7 januari j.l. DNB veel te somber over pensioenen. De vileine reactie daarop van vier politieke jongeren was zonder valide argumenten en beneden alle peil. De redacteur van de NRC Menno Tamminga legt uit in zijn artikel van 14 januari j.l. Waarom die pensioenkorting niet doorgaat. Hij schrijft dat korten van de pensioenen politiek niet haalbaar is en waarom.

In het kader van de samenwerking met de stichting Pensioenbehoud, publiceren wij onder Nieuws hun nieuwsbrief.

Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 9 januari 2012

Tunnelvisie belemmert herstel van dekkingsgraden van pensioenfondsen en behoud van pensioenen
Op 4 januari 2011 heeft de Financiële Telegraaf een artikel gewijd aan ons voorstel zoals gepubliceerd op onze website “Uitgangspunten voor een gewijzigd pensioenstelsel” van 2 januari 2012.¹ Het in het artikel opgenomen commentaar van prof. Lans Bovenberg vermeldt dat hij ons plan sympathiek vindt, maar dat er nog veel te veel harde rechten in zitten. Ik vind het een goed idee om te differentiëren naar leeftijd, waardoor jongeren meer risico lopen dan ouderen. (…) Men wil wel heel veel zekerheid in deze constructie. En zekerheid is duur. Je kunt die zekerheid alleen bereiken door erg risicomijdend te beleggen, of je komt alleen tot een zogeheten nominaal pensioen. (…) Kortom, dit plan leidt of tot een veel te duur pensioen of tot schijnzekerheid.

Die schijnzekerheid van Bovenberg betreft het niet zeker zijn van de indexering van de pensioenen voor koopkrachtbehoud, hetgeen wel belangrijk is en ook nu alleen wordt uitgekeerd als de financiële positie van het fonds het toelaat. Maar Klaas Knot als directeur van De Nederlandse Bank (DNB) heeft onlangs aangekondigd, dat zelfs de nominale pensioenen in 2013 wellicht moeten worden gekort (zie bijlage). Is dat dan de zekerheid van een nominaal pensioen? Terwijl het jaarlijkse verschil in ontvangen premies en betaalde uitkeringen over de laatste vijf jaar gemiddeld +€ 3,5 miljard bedroeg op ruim € 27 miljard volgens De Nederlandse Bank.

In de NRC van 7 januari j.l. maakt Bernard Wientjes als voorman van de werkgevers het nog bonter. Hij verwijt Klaas Knot (DNB) dat deze geen rekening houdt met de invoering van het pensioenakkoord. Als dat akkoord wordt uitgevoerd, hoeft er helemaal geen sprake te zijn van het verlagen van pensioenen. Hoezo zekerheid op basis van het pensioenakkoord? Daarin mag korten zelfs gewoon worden ingezet als sturingsmiddel om de maatstaf van de dekkingsgraad omhoog te brengen, terwijl korten nu alleen als laatste redmiddel mag worden gebruikt. En dan ook nog de huidige (vaak te lage) premies willen bevriezen.

En wat is een te duur pensioen? Pensioendeelnemers willen best meer betalen voor die zekerheid zoals verschillende onderzoeken hebben uitgewezen. Maar het zijn de werkgevers die in feite minder betalen als we de niet gecompenseerde waarde van de overdracht van het pensioenrisico naar de deelnemer volgens het pensioenakkoord meetellen.

Maar er zijn diverse methoden om de dekkingsgraad toch boven minimale 105% van de huidige meetlat te krijgen en tevens de pensioenopbouw betaalbaar te houden, dus niet alleen maar door een korting toe te passen. Dat laatste wordt een tunnelvisie genoemd. De volgende mogelijkheden bestaan uitgaande van kostendekkende premies en de moed van de sociale partners en de politiek:

• een direct ingaande verhoging van de pensioenleeftijd (b.v. 2 of 3 maanden per jaar);
• de pensioenopbouw wordt verlaagd (PME grootmetaal voor 2012: van 2,2% naar 2,0% en dat scheelt 2% premie p.j. die gebruikt kan worden voor verhoging van de dekkingsgraad);
• het omzetten van het nabestaandenpensioen op kapitaalbasis naar risicobasis;
• het verlagen van de zekerheidsmaatstaf van 97,5% naar 95% (voorstel SPB);
• het toepassen van een andere disconteringsvoet zoals o.a. bepleit door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en recent in het artikel Stop de waanzin met pensioenen door prof. Kees Cools en Anton van Nunen in de NRC van 7 januari j.l. Ook prof. Jaap van Duijn meldt in de Telegraaf van 7 januari j.l. dat in de laatste 100 jaar (!) er maar 30 dagen zijn geweest waarbij rente van de 10-jaars staatsobligaties lager was dan de huidige marktrente van 2,3% en de meeste daarvan sinds september 2010. Maar ook om de disconteringsvoet van de verplichtingen gelijk stellen aan die van de premiestelling, is een SPB voorstel.

1) Het betreft hier de website van de St. Pensioenbehoud.

In de eerste week van het nieuwe jaar zorgde De Nederlandsche Bank wellicht voor het belangrijkste nieuws op pensioengebied. De zo uiterst conservatieve en terughoudende (heel vaak terecht) DNB veranderde opeens van mening. Niet langer zou de “waan van de dag-rente” de dekkingsgraad van pensioenfondsen sterk blijven beïnvloeden maar werd de “kwartaalrente” bepalend. Deze grote stap voor de DNB maar heel klein stapje ter verbetering van de dekkingsgraden, lokte veel reacties uit.

De mijne was heel simpel: ‘Too little, too late’ en denkelijk zal Prof. Dr. Bernard van Praag die aan een rentegemiddelde over een periode van 5 – 10 jaar denkt, het met dat ‘too little’ van mij wel eens zijn. En dat ‘too late’ wordt ongetwijfeld gedeeld door Bernard Wientjes, opperbobo van VNO-NCW die toch al vindt dat DNB met alle maatregelen, door te laat te zijn, paniek zaait.
En zo ontmoeten de extremen elkaar weer eens.

Waardering en kritiek
Over het geheel genomen oogstte de DNB-maatregel waardering.

Allereerst de reactie van onze eigen NVOG, die verklaarde (6/1): “De Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden (NVOG) vindt de maatregelen die De Nederlandsche Bank (DNB) heeft afgekondigd om de pensioenfondsen tegemoet te komen, verstandig maar onvoldoende” en even verder “Maar deze rekenrente is echter nog altijd onrealistisch laag. Daardoor worden straks meer gepensioneerden in hun portemonnee geraakt dan echt nodig is.’‘
De NVOG vindt ook dat een rekenrente over een langere termijn logischer zou zijn. ,”Omdat pensioenfondsen werken over zeer lange termijnen.” Maar de keuze om het korten van de pensioenen tot maximaal 7 procent te beperken, vindt de NVOG verstandig.

Het Financieele Dagblad komt op 7 januari onder de kop “Doekje voor het bloeden voor pensioensector” met een melange van commentaren. Een woordvoerder van Pensioenfonds Zorg en Welzijn noemt het een ‘fijne verrassing’ want voor dat fonds betekent het kleine verschil in dekkingsgraad dat het fonds nu vermoedelijk in 2013 niet hoeft te korten. Maar voor de meeste andere fondsen is een verbetering met minder dan 5 procentpunten volstrekt onvoldoende, al vindt men de beperking tot 7 procent korting een positief geluid.
Maar Gerard Riemer, direct van De Pensioenfederatie, de branchevereniging van de fondsen, staat niet te juichen, want: ‘Nog altijd moeten naar verwachting 125 fondsen een korting aankondigen. Het is misschien niet langer een bloedbad, maar wel een slagveld.’ En ook Riemen meent dat een langere termijn voor de zogenaamde rente-swapcurve (in gewoon Nederlands ‘de rekenrente’) beter zou zijn geweest.
Evenmin verheugd is VNO-NCW die al die waarschuwingen voor dreigende kortingen op pensioenuitkeringen ‘paniekzaaien’ noemt. Als panacee beveelt zij het nieuwe pensioenstelsel aan, waarin niet langer met de risicovrije marktrente gerekende hoeft te worden immers: ‘Als dat wordt uitgevoerd, dan is afstempelen helemaal niet nodig in 2013’.
Nederlands grootste pensioenfonds het ABP laat via een woordvoerder weten, het een verstandig besluit te achten dat DNB de systematiek gaat aanpassen, maar dat het er toch om gaat spannen wat het eventuele korten betreft.

Concurrentievervalsing
Het argument dat DNB gebruikt om de nieuwe maatregel in te voeren, namelijk dat er sprake zou zijn van een marktverstoring wordt fel bekritiseerd door Jeroen Koopmans, actuaris bij een pensioenadviseur voor pensioenverzekeraars. Hij stelt: ‘Het is bovendien al vele jaren zo dat de swapmarkt in december minder liquide is dan in andere maanden. Maar toen week DNB niet af van het beleid.’ Het meest steekt het hem dat de pensioenfondsen worden bevoordeeld door deze boekhoudkundige truc. Maar, lezen wij in het FD: De maatregel van DNB heeft, volgens Koopmans, ook tot gevolg dat de benodigde premie voor 2012 lager is dan die zou zijn zonder de maatregel. ‘Dat kan wel zo’n 5% van de premie schelen.’ Dit is goed voor de koopkracht, dus goed voor de economie. ‘Jammer dat DNB dat niet gewoon erbij vertelt.’

*) Dit weblog is geschreven op persoonlijke titel. Hoewel het zeker niet strijdig is met de opvattingen van de NBP in het algemeen heeft het Bestuur van de Nederlandse Bond voor Pensioenbelangen nog geen oordeel kunnen formuleren over de jongste maatregelen van De Nederlandsche Bank.

Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 11 december 2011

Vorige maand verscheen het boek van de Nobelprijswinnaar voor gedragseconomie Daniel Kahneman getiteld Ons feilbare denken. De recensent in de Volkskrant van 30 november begint met de vaststelling ‘Mensen zijn bar slechte beslissers. Het individu dat nuchter in zijn eigen belang handelt, bestaat niet. We lijden aan chronische zelfoverschatting en pikken alleen op wat in ons straatje past.’ Ons denkproces wordt uitgelegd door Kahneman aan de hand van twee denkbeeldige systemen en wel het dominante, snelle, irrationele denken en het langzame rationele denken. Op basis van zijn theorie is te begrijpen waarom ons pensioenstelsel in de problemen zit. Professionele beleggers zijn geen haar beter dan de grillige, manipuleerbare, modegevoelige kleine beleggers. De beleggingsindustrie, stelt Kahneman, is gebouwd op een ‘illusie van vakmanschap’. Maar al die competenties blijken geen enkele voorspellende waarde te hebben voor de beleggingsresultaten. Dat is een somber beeld voor de toekomst hetgeen Kahneman schetst.

In dat licht gezien is de brief van minister Kamp aan de Tweede Kamer van 29 november over de beleggingsresultaten van de pensioenfondsen over de jaren 2000 t/m 2010 opvallend. De toezichthouder DNB rapporteert een gezamenlijk gemiddeld beleggingsrendement van (maar) 4,8% p.j. voor 168 pensioenfondsen die gemiddeld 83% van het totaal belegd pensioenvermogen vertegenwoordigen. Het rendement van de benchmark over die periode bedraagt gemiddeld 4,6% p.j. Maar er is geen inzicht in de benchmarks van de pensioenfondsen die zij zelf vaststellen. Of dit beleggingsresultaat is bereikt door kundig beleggen (zie Kahneman hierboven) of door meer risico te hebben genomen dan de benchmark, kan DNB niet vaststellen. Ik vermoed het laatste.

Het voorstel van Mensonides en Frijns van 24 november Hoe de waardering van fondsverplichtingen voor minder paniek kan zorgen zoals is gepubliceerd in Mejudice kan een nuttige bijdrage aan de verbetering van het Pensioenakkoord leveren. De vraagstelling was “Hoe kunnen pensioenverplichtingen het beste gewaardeerd worden? Pensioendeskundigen Mensonides en Frijns bepleiten dat de risicovrije rente het uitgangspunt blijft. Maar er kan een opslag berekend worden waarvan de hoogte afhankelijk is van de risicogevoeligheid van pensioendeelnemers. Daarnaast kan voor de langere termijn rente een aanpassing worden gevonden zodat een anomalie in de rentetermijnstructuur kan worden opgelost.” Dat kan door de Ultimate Forward Rate te gaan gebruiken voor looptijden langer dan 20 jaar in de voorgeschreven rentetermijnstructuur.

Deze maand is er het boek gepubliceerd De (on)houdbaarheid van het Pensioenakkoord geschreven door de promovendus Mark Heemskerk. Hij stelt dat de huidige wetgeving niet toestaat om bestaande pensioenuitkeringen voorwaardelijk te maken, “omdat de uitkering moet vaststaan op de pensioenleeftijd.” Maar welke wetswijzigingen zijn dan nodig om het pensioenakkoord werkbaar te maken? Volgens de jurist Heemskerk zou dat kunnen door het vetorecht bij (collectieve) waardeoverdracht uit de Pensioenwet te schappen dan wel het huidige verbod op het wijzigen van pensioenrechten aan te passen. De vereiste intergenerationele solidariteit tussen jong en oud kan de uitvoering van deze wetswijziging echter belemmeren met een beroep op het verbod van leeftijdsdiscriminatie. Maar ook de definitie van ‘pensioen’ in de Pensioenwet zou moeten worden aangepast om ingegane pensioenen voorwaardelijk te kunnen maken, aldus Heemskerk in zijn Conclusies en aanbevelingen (aan te vragen per email). En dan het Europees rechtelijke aspect. Een inbreuk op het eigendomsrecht bij wet is mogelijk volgens Heemskerk indien gerechtvaardigd door het algemeen belang en het geen excessief nadeel oplevert. Naar zijn mening valt uit de rechtspraak van het EHRM af te leiden dat hiervan niet snel sprake is.

Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 20 november 2011

Op het recente congres van de Pensioen Federatie deed de nieuwe DNB-president Klaas Knot volgens het Reformatorisch Dagblad de uitspraak “dat er meer op zekerheid gespeeld moet worden bij het beheer van pensioengelden”. Dat spreekt de gepensioneerden natuurlijk aan en ons voorstel voor een gewijzigd pensioenstelsel is daarom ook op zekerheid afgestemd (zie onze website). Nu moet er alleen nog naar gehandeld worden. Vervolgens meldde Knot dat “de tweede weg naar vertrouwensherstel is meer transparantie over de pensioenrechten”. Daaronder kun je veel verstaan, maar duidelijkheid over rechten en plichten is altijd goed. Dus geen opzienbarende nieuwe gedachten over pensioenen van onze DNB-president Knot.

Wel gaf het artikel over de gepensioneerden van Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN)  in de NRC van 12 november j.l. veel ophef met de kop Tien jaar strijd voor gerechtigheid en meer pensioen. Dit interview is gebaseerd op de uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam (zie bijlage) dat ECN verloor over een gewijzigd pensioenreglement waarin de afgesproken onvoorwaardelijk toeslagen (indexatie) voor ex-werknemers en gepensioneerden, voorwaardelijk werden gemaakt. Het Hof besliste dat zij als gepensioneerden recht houden op de eerder afgesproken indexatie. Het is  een verheugende vaststelling dat bestaande pensioenrechten niet met terugwerkende kracht door een bedrijf kunnen worden afgenomen.

Bij het ABP is hetzelfde gebeurd bij de privatisering in 1996: de wettelijke indexatie werd voorwaardelijk bij de overgang per wet naar de Stichting ABP ondanks een negatief advies hierover van de Raad van State. Er wordt momenteel onderzoek gedaan of hieraan nog iets valt te doen na jarenlang geen indexatie te hebben ontvangen en nu dreigt korten op de pensioenen ook nog. De Nederlandse Bond van Pensioenbelangen (NBP) peilt momenteel de interesse in een collectieve actie voor compensatie van dit verlies aan onvoorwaardelijke indexatie voor de ABP pensioenen opgebouwd vóór 1996. Klik hier voor meer informatie.  Velen hebben zich al aangemeld.

Minister Kamp schreef op 14 november j.l. aan de Tweede Kamer dat het niet mogelijk is om een overzicht met terugstortingen door pensioenfondsen op te stellen. Volgens RTL Nieuws op 16 november j.l. laat de minister ook de effecten van de doorsneepremie onderzoeken, maar “hij heeft op dit moment geen voornemen om te tornen aan de doorsneepremie”. Zijn antwoord op de vragen van Tweede Kamerlid Klaver van 18 november j.l. (zie bijlage) zijn informatief.  Daarin wordt erkend dat een 1% wijziging van de rentetermijnstructuur (RTS) van DNB de zgn. rekenrente, een wijziging van de dekkingsgraad van circa 15% betekent al kan met renteafdekking het effect worden beperkt. Ook wordt het indirecte verband erkend dat “de RTS de ontwikkeling van de rentes op staatsleningen van landen met een hoge kredietwaardigheid volgt”. Die lage rente  is momenteel zeer slecht voor de pensioenfondsen en niet logisch gezien de eis van waardering van de verplichtingen op marktwaarde. Het (hogere) rendement op hoogwaardige ondernemingsobligaties nemen is juister zoals beursgenoteerde bedrijven mogen gebruiken voor hun verplichtingen aan hun ondernemingspensioenfonds volgens de IAS 19.

Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 30 oktober 2011

Deze week is er weer een stap gezet om de Euro te redden met tevens een poging om een afgestemd economisch en monetair beleid in de Europese Unie te realiseren. Dat betekent meer centrale macht voor de Europese Commissie die nu eenmaal ten koste gaat van soevereiniteit van de lidstaten. In de V.S. kennen ze het probleem tussen economisch veel en weinig presterende staten en dan is een sterke centrale macht noodzakelijk voor de herverdeling van nationale belastinginkomsten. Gelukkig hebben onze pensioenfondsen vrijwel geen Griekse staatsleningen (meer), aldus de NOS van 24 oktober j.l.

Maar is er een weg terug of een alternatief? Vroeger bestond er relatief weinig wereldhandel. Nu we over de hele wereld heel veel met elkaar handelen, moet er worden samengewerkt wegens de ontstane onderlinge afhankelijkheid zonder oorlog te riskeren. Zo gaat China de EU vermoedelijk helpen met het kopen van leningen van het noodfonds en keert hopelijk het aan ons als EU verdiende geld weer terug als noodlening. Op voet van gelijkwaardigheid met elkaar samenwerken tussen economisch ongelijkwaardige landen zal nog veel denkwerk vragen en problemen geven, ook in de EU.

PME (grootmetaal) heeft verklaard dat de cao-partijen een maximum premie hebben afgesproken, aldus de Telegraaf van 20 oktober j.l. die ook moeten beslissen om de premie al dan niet te verhogen. Maar de Pensioenwet schrijft voor dat het bestuur van het pensioenfonds de hoogte van de premie vaststelt om de afgesproken pensioenregeling te kunnen uitvoeren. De PME heeft echter een van de laagste dekkingsgraden van alle pensioenfondsen. De nieuwe voorzitter wijt de lagere dekkingsgraad in verhouding met ABP en Zorg en Welzijn aan het verschil in betaalde premie, aldus de Volkskrant van 21 oktober j.l. In het bestuur zitten echter mensen benoemd namens die cao-partijen en daarmee wreekt zich de eenzijdige vertegenwoordiging. Het wordt daarom tijd dat de gepensioneerden ook kunnen deelnemen aan het bestuur van pensioenfondsen. Het door de Tweede Kamer hierover aangenomen wetsvoorstel Koser Kaya/Blok ligt te wachten in de Eerste Kamer vanwege een aangekondigd ‘integraal’ wetsvoorstel van minister Kamp hierover.

Ook consultant Aon Hewitt adviseert op haar website om de verhoging van de premies niet uit te stellen. En dat de ontheffing van De Nederlandsche Bank voor de wettelijke verplichting om bij een dekkingstekort de pensioenpremies te laten bijdragen aan het herstel, de problemen juist kan vergroten. Ook prof. Bert Scholtens van de Rijksuniversiteit Groningen waarschuwt hiervoor in zijn blog op 21 oktober j.l. Het doet daarom goed om te lezen dat uit het recente onderzoek door Motivaction blijkt “dat ruim driekwart van alle respondenten (1054 werkenden en 792 werkgevers) vindt dat we als samenleving de verantwoordelijkheid hebben om te zorgen voor een goede oudedagsvoorziening”. Ook “de taak om te zorgen voor een goed pensioen ligt primair bij de werkgever”, aldus VBnet van 27 oktober j.l.

Het hoofd beleggingen van vermogensbeheerder APG (o.a. van het ABP) Angelien Kemna stelde tijdens het IPNederland Beleggersberaad op 27 oktober j.l. dat een “uniforme discontovoet een slecht idee is”. Dit is de rekenrente waartegen toekomstige pensioenverplichtingen contant moeten worden gemaakt voor berekening van de dekkingsgraad. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft bepaald dat de “volgens haar toevallige swapcurve die bovendien momenteel vrij onnatuurlijk is” moet worden gehanteerd. Het is onbegrijpelijk dat internationale beursgenoteerde bedrijven volgens de internationale accounting standaards IAS 19 en IFRIC 14 onder toezicht van dezelfde DNB hun pensioenverplichting als onderneming aan hun ondernemingspensioenfonds contant mogen maken tegen een zelf te kiezen jaarlijks variabele disconteringsvoet of rekenrente. Die moet zijn gebaseerd op het rendement van hoogwaardige (tenminste AA rating) ondernemingsobligaties (dus zelfs niet de zo veilig geachte staatsobligaties). Waarom zouden de pensioenfondsen deze methode ook niet kunnen en mogen hanteren? Vanwaar deze ongelijkheid?

Potamus heeft zich – moreel volkomen fout natuurlijk – kostelijk geamuseerd tijdens de algemene politieke beschouwingen in de Tweede Kamer. Wie politiek correct wil zijn en toch wakker wil blijven, kan beter niet naar kamerdebatten kijken. Meestal verklaren onze geachte afgevaardigden het geheel met de vorige spreker eens te zijn en leggen dat dan uitvoerig uit. Gelukkig is er regelmatig een schorsing, waarin het gezeik op een andere manier doorgaat.

Maar als het politiek al eens leuk is, mag het weer niet van de vaderlandse pers en erger nog zijn Pauw en Witteman ook al mordicus tegen. Wilders “Doe eens normaal, man!” tegen de premier kan niet, terwijl het wel normaal is om via “mevrouw de voorzitter” te debatteren en op je donder te krijgenvan die strenge meesteresse als je dat niet doet. Nou wie als gewoon mens via de voorzitter praat in zijn klaverjasclub, wordt echt wel weggehoond. En als je in je stamkroeg demonstreert hoe een stekker uit het stopcontact wordt gehaald, wordt je daar met sapcentrifuge en al de straat op geschopt.

Gelukkig is onze premier verstandiger dan de vormvaste Kamerleden en ging hij liever inhoudelijk in op Wilders’ betoog. Dat was, zelfs als het niet over de inhoud, ging nog toepasselijk en bij vlagen zelfs humoristisch. Bijvoorbeeld: “Ik zou willen beginnen met een compliment (…) aan de GroenLinks-fractie. Zoals het er nu naar uitziet is zij bijna compleet aanwezig vandaag. We hebben de GroenLinks-fractie gemist tijdens het ingelaste debat over de euro. Mevrouw Sap was afwezig, mevrouw Van Tongeren reisde door de VS, de heer Dibi zat in Marokko, de heer Braakhuis was op vakantie en mevrouw Peters lag vermoedelijk ergens belangen te verstrengelen”. Hoewel geen Wilders-aanhanger, vindt ook Potamus dat als de fractievoorzitter plus de helft van haar fractie bij een belangrijk debat ontbreken, die fractie daarmee de kiezers schoffeert.

Leuk trouwens dat onze Kamervoorzitter zo goed oplette. “De Grieken hebben een monopolie op de flessentrekkerij. Zij hebben zich de euro in gefraudeerd en jarenlang systematisch de kluit belazerd. Alle statistieken die wij kregen, zagen er schitterend uit. Afspraken nakomen, op tijd verantwoordelijkheid nemen: dit alles komt in het Griekse woordenboek niet voor”. Een weinig overdreven, want de Griekse regeringen deden dat en de gewone Grieken profiteerden er ook niet van. Gelukkig reageerde de voorzitter bits: “Hij (dhr. Samson – Potamus) kan dus hierop reageren. De Grieken kunnen dat niet. Het is misschien irrelevant, maar ik stel dit vast”.

Maar hoe relevant is die vaststelling? Waarom dat opgeheven vingertje? Wat deden al die partijen die nu de afwezige Grieken beschermen, in de jaren negentig? Wie nam het op voor de niet-aanwezige ambtenaren en leerkrachten toen de kas van het ABP werd geplunderd ten behoeve van het rijk? Wie riep het kabinet Lubbers III ter verantwoording of de Paarse kabinetten (Kok I en Kok II) voor een lange lijst van “missers” waarvan Srebrenica er maar één is en de veel te dure invoering van de Euro waarover de kiezers ook al niet mochten meespreken, een tweede. En wie beschermde de afwezige ‘Grieken’ tegen die voor hun noodlottige Euro?

Die onoplettendheid heeft Nederland enerzijds veel geld opgeleverd, maar zal ons waarschijnlijk nog veel meer geld gaan kosten. Eerst moesten wij de banken (lees bonussen) redden. Die banken stortten zich toen massaal op de leuke aanbiedingen en kochten gretig al die goedkope Zuideuropese staatsobligaties, die heel hoge rentes beloofden. Maar zoals bij iedere uitverkoop zijn veel koopjes echte spijtkoopjes.  Schoenen die je niet passen bijvoorbeeld. En ook obligaties die je aan de straatstenen niet kwijt kunt, maar met een beetje geluk, en na veel politiek handjeklap, wel aan de ECB kunt slijten.

Kunnen wij misschien ook afwezig zijn als de ECB straks daarvoor ons geld nodig heeft?

Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 16 oktober 2011

Het is misschien toch wel goed om er nog eens op te wijzen dat de huidige Pensioenwet nog steeds van kracht is. Daardoor beschermt artikel 134 de deelnemer aan een pensioenfonds tegen een bestuursbesluit om op voorhand rekening te houden met de mogelijkheid om een nominaal pensioen te verlagen. Deze kortingsmaatregel mag dus niet als sturingsmiddel worden opgenomen in het beleid van een pensioenfonds, maar alleen als allerlaatste mogelijkheid worden toegepast als alle andere maatregelen geen succes hebben gehad zoals het verhogen van de premie. In het nieuwe Pensioenakkoord is dat op voorhand rekening houden met korten echter wel mogelijk en daarom trachten wij dat punt gewijzigd te krijgen samen met een kostendekkende premie en een gedeeld beleggingsrisico tussen werkgever en werknemer.

De Nederlandse Bank heeft op 19 augustus j.l. een overzicht Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten gepubliceerd. Daaruit blijkt dat bij de bedrijfstakpensioenfondsen 97% van de deelnemers een zgn uitkeringsovereenkomst heeft waarbij de hoogte van een pensioen wordt toegezegd (Defined Benefit). Bij de ondernemingspensioenfondsen is dat 73% en 11% heeft een zgn premie-overeenkomst (Defined Contribution) waarbij alleen de hoogte van de door de werkgever en werknemer te betalen premie is vastgelegd. Daarnaast zijn hier nog 16% combinatie-overeenkomsten. Bij de premie-overeenkomsten liggen de beleggingsrisico’s in de opbouwfase bij de deelnemer, daarna in de uitkeringsfase bij het pensioenfonds. Indexatie is bij ruim 90%  van de deelnemers voorwaardelijk, dus als de resultaten het toelaten. Hierbij wordt het ambitieniveau van het te bereiken pensioen onder meer bepaald door de keuze van toeslagbeleid evenals de hoogte van het opbouwpercentage en van de franchise waarover geen pensioen wordt opgebouwd. De meest voorkomende combinatie is een franchise tussen € 12.000,- en € 14.000,- met een opbouw percentage van 2% of meer (zie grafiek in bijlage). Dus dit is ook een punt van aandacht.

Intussen hebben de jongeren zich flink in de kijker gespeeld met de oprichting van het petitie-platform www.PensioenOpStand.nl. Zelfs de jongeren afdeling van de VVD en PvdA zijn het niet eens met de pensioenstandpunten van hun moederclubs. Minister Kamp heeft op 10 oktober j.l.in zijn toespraak bij het ABP aan de jongeren ruime aandacht gegeven. Het vakblad IPN mag dan wel schrijven op 11 oktober dat “Minister Kamp heeft beloofd met hen in gesprek te treden en het akkoord mogelijk aan te passen”. Maar de wil tot aanpassen blijkt niet uit het antwoord van Kamp aan Tweede Kamerlid Klaver van 11 oktober j.l.  dat jongeren niet alleen over de invulling wil spreken met Kamp, maar ook over de vorm van het akkoord. “Dat is volgens Kamp niet de bedoeling, want besluiten zijn al door de wetgever genomen”. Dat beloofd voor ons een zware strijd te worden. Wel oppert Kamp aan de sociale partners om volgend jaar al de pensioenleeftijd te verhogen als maatregel om de dekkingsgraden op te trekken, geen slecht idee. De Raad van State heeft Kamp ook al geadviseerd om de verhoging van de AOW-leeftijd sneller te laten plaatsvinden.

Daarom is het nuttig om de mening van mr Joanne Kellermann, directeur pensioenen van De Nederlandse Bank te lezen zoals uitgesproken in haar Speech Pensioenmiddag 2011 op 21 september 2011, omdat zij onafhankelijk van politieke en ambtelijke druk haar toezichtstaak volgens de bestaande wetgeving moet uitvoeren. Maar zij stelt ook “Wat DNB hoort te doen, is toetsen of het akkoord voldoende basis biedt voor een houdbaar stelsel. Dit is belangrijk omdat DNB vanuit haar beide rollen, als toezichthouder en als centrale bank, de taak heeft te signaleren als daar zorgen over bestaan”. En die zorgen heeft zij net als wij. Zoals mevrouw Kellermann stelt “Voor een duurzaam stelsel zijn immers maar een paar opties: langer doorwerken, meer sparen of een minder zeker pensioen. De keuze kan niet worden omzeild door het nemen van meer beleggingsrisico’s”. Of een combinatie van die drie keuzes volgens ons voorstel voor een gewijzigd pensioenstelsel (zie website).

Nieuwsbrief van de Stichting Pensioenbehoud van 9 oktober 2011

Intussen heeft minister Kamp van SZW opdracht gegeven om vier onderzoeken te doen op de volgende gebieden die in februari 2012 gereed moeten zijn: 1. Op welke wijze zouden de bestaande ‘harde’ pensioenaanspraken en rechten op collectief niveau (dus op het niveau van het pensioenfonds) kunnen worden ingebracht in het nieuwe ‘zachte’ stelsel van het Pensioenakkoord; 2. Dezelfde vraag maar dan op individueel niveau. 3. Zijn er belemmeringen in de Europese regelgeving om het ‘zachte’ stelsel in te voeren. 4. Hoe kan het pensioensparen eerlijk tussen jongeren en ouderen worden verdeeld, dus een ‘generationproof’ pensioencontract. Daarbij is een interne begeleidingsgroep in het leven geroepen met vertegenwoordigers van allerlei overheidsinstanties evenals de hoogleraren Goudswaard, Frijns en Lawson. Tevens zullen er externe (juridische) adviezen worden gevraagd. De vertrouwelijke uitkomsten zullen aan minister Kamp worden gerapporteerd en hij deelt de Tweede Kamer zijn bevindingen mede. Dan pas worden het openbare stukken, aldus het ministerie van SZW.

Steeds meer wordt de kritiek gehoord dat het Pensioenakkoord “had veel simpeler gekund, doeltreffender had gemoeten, en er sneller had moeten en kunnen zijn” (Towers Watson) en “Een nieuw pensioencontract … of toch niet?” (Mercer). Het artikel De noodzaak van een alternatief pensioenakkoord van 3 oktober 20 11 door Bernard van Praag legt de nadelen van het huidige Pensioenakkoord vlijmscherp bloot. De beste oplossing volgens hem zou erop neerkomen om de eventuele risico’s af te dekken via een herverzekering, zodat de werknemer een Defined Benefit heeft (DB is met een ‘vastgelegd pensioen’ zoals nu meestal de afspraak is, ELD) en de werkgever van de risico’s af is. Het alleen omzetten van een DB-systeem in een DC-systeem (Defined Contribution is met een vastgelegde premie, ELD) en doen of niets verandert, is volksverlakkerij. Dit is een van de belangrijkste onaanvaardbaarheden van de meest recente versie van het Pensioenakkoord, aldus Bernard van Praag. En ook om van een uniforme pensioenleeftijd over te gaan op het aantal gewerkte jaren als criterium voor pensionering b.v. 45 jaar lijkt nu redelijk. Dat betoogt ook Gilbert de Swert uit België in zijn artikel Koppel pensioen aan loopbaan en niet aan leeftijd van 28.9.11. Maar ook de te kiezen rentevoet en de premiehoogte dienen beter te worden vastgesteld.

De door de werkgevers gewenste ‘gestabiliseerde’ premiehoogte op het huidige premieniveau (die nergens officieel is vermeld, maar 20% van de pensioengrondslag wordt genoemd) is veel te laag. Want het niveau aan betaalde pensioenpremie in Nederland in 2011 is al 16,9% van de van de salarissom volgens De Nederlandse Bank in DNB bulletin over pensioenindexatie van 24 maart 2011. Dat lage gemiddelde wordt veroorzaakt door de bedrijfstakpensioenfondsen, niet door de ondernemingspensioenfondsen. Omgerekend naar pensioengrondslag (dat is het bruto salaris minus de franchise voor de AOW) een betaalde premie van gemiddeld circa 25%. Dat zou een forse achteruitgang aan premiebetaling betekenen en dus een veel lager pensioen. Zie ook het artikel van Arnoud Bosch “Pensioenakkoord 2011 maakt prijsindexatie van pensioenen onmogelijk” van 10.9.11 op de website waarin de kostendekkende premie op 28% is becijferd om te kunnen indexeren. In het Statistisch Bulletin van DNB van december 2010 wordt op pag. 119 vermeld dat de betaalde premies in 2010 € 30,1 miljard bedroegen en de betaalde pensioenuitkeringen € 22,6 miljard met 5,8 miljoen deelnemers, dus meer premie is noodzakelijk. Daarom is het verheugend dat volgens de website FNV Bondgenoten in het artikel Total pakt verantwoordelijkheid voor pensioendeelnemers er onlangs met Total is afgesproken dat de premie-inleg door Total van 15,5% naar 23,2% gaat en van de werknemers van 7,2% naar 7,7%, in totaal 30,9% kostendekkende premie dus met handhaving van de huidige risicodeling.