Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 18 december 2011
(de laatste nieuwsbrief van 2011 wegens gebrek aan nieuws)

Minister SZW Kamp heeft in zijn brief van 9 december 2011 (zie bijlage) de Tweede Kamer medegedeeld geen betrouwbaar overzicht te kunnen opstellen van het aantal pensioenfondsen dat in de periode 1985 tot 2005 middelen heeft terug gestort aan hun sponsor. Jammer, maar de pensioenfondsen waren destijds niet verplicht om dat terugstorten te vermelden. “Ook zijn er destijds middelen van pensioenfondsen aangewend voor de financiering van andere arbeidsvoorwaardelijke regelingen, bijvoorbeeld vervroegde uittreding. Waar dat is gebeurd, is dat niet als terugstorting geregistreerd.”

Maar de Tweede Kamer roert zich op meer fronten die de vakbeweging niet zint. Het Financieel Dagblad van 13 december j.l. vermeldt als kop “Er tekent zich een kamermeerderheid af voor het inperken van de macht van de vakbonden om voor werknemers cao-afspraken te maken”. De PVV wil dat cao’s uitsluitend verbindend kunnen worden verklaard als een meerderheid van de werknemers in een sector zich achter het onderhandelingsresultaat van de vakbonden schaart. En het CDA wil dat bedrijven en deelsectoren in crisistijd makkelijker kunnen afwijken van cao-afspraken die de overheid via een algemeenverbindendverklaring aan hele sectoren oplegt. Minister Kamp steunt dit idee en kondigde aan om volgend jaar met aangepast beleid te komen.

Volgens de NRC van 14 december j.l. gaat het om 7,5 miljoen werknemers, waarvan in 2010 er 6,4 miljoen werkten onder een cao (85%). In dat jaar waren 1,9 miljoen mensen lid van een vakbond (25%). Maar er worden van de 688 cao-regelingen slechts 92 verbindend verklaard met ruim 0,7 miljoen werknemers (11%), vooral met kleine bedrijven.

De directeur van Centraal Plan Bureau kwam om de economie structureel te helpen met het voorstel om de AOW-leeftijd al eerder te verhogen naar 66 jaar dan in 2020. Werkgevers- en werknemersorganisaties evenals minister Kamp vinden het openbreken van het pensioenakkoord geen goed idee. Wij als bestuur zijn echter voorstander van het jaarlijks verhogen van de AOW-leeftijd met 1 of 2 maanden vanaf 2012, dus niet met één sprong van een jaar. Een andere mogelijkheid is om het opbouwpercentage te verlagen zoals het fonds PME (grootmetaal) voor 2012 doet: van 2,2% naar 2,0%. Dat zou 2% aan premie schelen.¹⁾

Het jaar 2011 loopt bijna ten einde en de NRC van 15 december j.l. zet de huidige pensioenproblematiek nog eens op een rijtje. Van de 432 pensioenfondsen hadden afgelopen eind november 261 een tekort, dus een dekkingsgraad onder de 105%. Dat betreft 5,1 miljoen werknemers en 2,5 miljoen gepensioneerden. Het bureau Mercer verwacht dat als de situatie blijft zoals nu, kortingen op pensioenen van maar liefst 6% gemiddeld zullen moeten plaatsvinden. Gelukkig is de lange rente weer gestegen van 2,9% naar 3,1% aldus DNB en dat helpt de dekkingsgraad weer omhoog.

Afwachten hoe de situatie is op 31 december 2011; dat is de evaluatiedatum van DNB voor de herstelplannen. In het Financieel Dagblad van 16 december j.l. wordt Dick Sluimers, bestuursvoorzitter van pensioenuitvoerder APG die ook het ABP beheert, geciteerd met “het (systeem) te streng is voor ouderen om bij lage rente van nu de pensioenen te verlagen. En als er op basis van een lage dekkingsgraad wordt afgestempeld, is dat te mooi voor jongeren en te streng voor ouderen. Jongeren hebben nog alle tijd om de achterstand in te halen. Ik beweer ook niet dat we de komende jaren 7% rendement maken zoals in de afgelopen 20 jaar. Maar 2,7% als discontovoet, wat niets anders is dan toekomstig verwacht rendement, is wel erg laag”.

1) Het betreft hier het standpunt van het bestuur van de St. Pensioenbehoud. Het bestuur van het NBP heeft hierover nog geen standpunt bepaald.

Nieuwsbrief van Stichting Pensioenbehoud van 16 oktober 2011

Het is misschien toch wel goed om er nog eens op te wijzen dat de huidige Pensioenwet nog steeds van kracht is. Daardoor beschermt artikel 134 de deelnemer aan een pensioenfonds tegen een bestuursbesluit om op voorhand rekening te houden met de mogelijkheid om een nominaal pensioen te verlagen. Deze kortingsmaatregel mag dus niet als sturingsmiddel worden opgenomen in het beleid van een pensioenfonds, maar alleen als allerlaatste mogelijkheid worden toegepast als alle andere maatregelen geen succes hebben gehad zoals het verhogen van de premie. In het nieuwe Pensioenakkoord is dat op voorhand rekening houden met korten echter wel mogelijk en daarom trachten wij dat punt gewijzigd te krijgen samen met een kostendekkende premie en een gedeeld beleggingsrisico tussen werkgever en werknemer.

De Nederlandse Bank heeft op 19 augustus j.l. een overzicht Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten gepubliceerd. Daaruit blijkt dat bij de bedrijfstakpensioenfondsen 97% van de deelnemers een zgn uitkeringsovereenkomst heeft waarbij de hoogte van een pensioen wordt toegezegd (Defined Benefit). Bij de ondernemingspensioenfondsen is dat 73% en 11% heeft een zgn premie-overeenkomst (Defined Contribution) waarbij alleen de hoogte van de door de werkgever en werknemer te betalen premie is vastgelegd. Daarnaast zijn hier nog 16% combinatie-overeenkomsten. Bij de premie-overeenkomsten liggen de beleggingsrisico’s in de opbouwfase bij de deelnemer, daarna in de uitkeringsfase bij het pensioenfonds. Indexatie is bij ruim 90%  van de deelnemers voorwaardelijk, dus als de resultaten het toelaten. Hierbij wordt het ambitieniveau van het te bereiken pensioen onder meer bepaald door de keuze van toeslagbeleid evenals de hoogte van het opbouwpercentage en van de franchise waarover geen pensioen wordt opgebouwd. De meest voorkomende combinatie is een franchise tussen € 12.000,- en € 14.000,- met een opbouw percentage van 2% of meer (zie grafiek in bijlage). Dus dit is ook een punt van aandacht.

Intussen hebben de jongeren zich flink in de kijker gespeeld met de oprichting van het petitie-platform www.PensioenOpStand.nl. Zelfs de jongeren afdeling van de VVD en PvdA zijn het niet eens met de pensioenstandpunten van hun moederclubs. Minister Kamp heeft op 10 oktober j.l.in zijn toespraak bij het ABP aan de jongeren ruime aandacht gegeven. Het vakblad IPN mag dan wel schrijven op 11 oktober dat “Minister Kamp heeft beloofd met hen in gesprek te treden en het akkoord mogelijk aan te passen”. Maar de wil tot aanpassen blijkt niet uit het antwoord van Kamp aan Tweede Kamerlid Klaver van 11 oktober j.l.  dat jongeren niet alleen over de invulling wil spreken met Kamp, maar ook over de vorm van het akkoord. “Dat is volgens Kamp niet de bedoeling, want besluiten zijn al door de wetgever genomen”. Dat beloofd voor ons een zware strijd te worden. Wel oppert Kamp aan de sociale partners om volgend jaar al de pensioenleeftijd te verhogen als maatregel om de dekkingsgraden op te trekken, geen slecht idee. De Raad van State heeft Kamp ook al geadviseerd om de verhoging van de AOW-leeftijd sneller te laten plaatsvinden.

Daarom is het nuttig om de mening van mr Joanne Kellermann, directeur pensioenen van De Nederlandse Bank te lezen zoals uitgesproken in haar Speech Pensioenmiddag 2011 op 21 september 2011, omdat zij onafhankelijk van politieke en ambtelijke druk haar toezichtstaak volgens de bestaande wetgeving moet uitvoeren. Maar zij stelt ook “Wat DNB hoort te doen, is toetsen of het akkoord voldoende basis biedt voor een houdbaar stelsel. Dit is belangrijk omdat DNB vanuit haar beide rollen, als toezichthouder en als centrale bank, de taak heeft te signaleren als daar zorgen over bestaan”. En die zorgen heeft zij net als wij. Zoals mevrouw Kellermann stelt “Voor een duurzaam stelsel zijn immers maar een paar opties: langer doorwerken, meer sparen of een minder zeker pensioen. De keuze kan niet worden omzeild door het nemen van meer beleggingsrisico’s”. Of een combinatie van die drie keuzes volgens ons voorstel voor een gewijzigd pensioenstelsel (zie website).

Nieuwsbrief van de Stichting Pensioenbehoud van 9 oktober 2011

Intussen heeft minister Kamp van SZW opdracht gegeven om vier onderzoeken te doen op de volgende gebieden die in februari 2012 gereed moeten zijn: 1. Op welke wijze zouden de bestaande ‘harde’ pensioenaanspraken en rechten op collectief niveau (dus op het niveau van het pensioenfonds) kunnen worden ingebracht in het nieuwe ‘zachte’ stelsel van het Pensioenakkoord; 2. Dezelfde vraag maar dan op individueel niveau. 3. Zijn er belemmeringen in de Europese regelgeving om het ‘zachte’ stelsel in te voeren. 4. Hoe kan het pensioensparen eerlijk tussen jongeren en ouderen worden verdeeld, dus een ‘generationproof’ pensioencontract. Daarbij is een interne begeleidingsgroep in het leven geroepen met vertegenwoordigers van allerlei overheidsinstanties evenals de hoogleraren Goudswaard, Frijns en Lawson. Tevens zullen er externe (juridische) adviezen worden gevraagd. De vertrouwelijke uitkomsten zullen aan minister Kamp worden gerapporteerd en hij deelt de Tweede Kamer zijn bevindingen mede. Dan pas worden het openbare stukken, aldus het ministerie van SZW.

Steeds meer wordt de kritiek gehoord dat het Pensioenakkoord “had veel simpeler gekund, doeltreffender had gemoeten, en er sneller had moeten en kunnen zijn” (Towers Watson) en “Een nieuw pensioencontract … of toch niet?” (Mercer). Het artikel De noodzaak van een alternatief pensioenakkoord van 3 oktober 20 11 door Bernard van Praag legt de nadelen van het huidige Pensioenakkoord vlijmscherp bloot. De beste oplossing volgens hem zou erop neerkomen om de eventuele risico’s af te dekken via een herverzekering, zodat de werknemer een Defined Benefit heeft (DB is met een ‘vastgelegd pensioen’ zoals nu meestal de afspraak is, ELD) en de werkgever van de risico’s af is. Het alleen omzetten van een DB-systeem in een DC-systeem (Defined Contribution is met een vastgelegde premie, ELD) en doen of niets verandert, is volksverlakkerij. Dit is een van de belangrijkste onaanvaardbaarheden van de meest recente versie van het Pensioenakkoord, aldus Bernard van Praag. En ook om van een uniforme pensioenleeftijd over te gaan op het aantal gewerkte jaren als criterium voor pensionering b.v. 45 jaar lijkt nu redelijk. Dat betoogt ook Gilbert de Swert uit België in zijn artikel Koppel pensioen aan loopbaan en niet aan leeftijd van 28.9.11. Maar ook de te kiezen rentevoet en de premiehoogte dienen beter te worden vastgesteld.

De door de werkgevers gewenste ‘gestabiliseerde’ premiehoogte op het huidige premieniveau (die nergens officieel is vermeld, maar 20% van de pensioengrondslag wordt genoemd) is veel te laag. Want het niveau aan betaalde pensioenpremie in Nederland in 2011 is al 16,9% van de van de salarissom volgens De Nederlandse Bank in DNB bulletin over pensioenindexatie van 24 maart 2011. Dat lage gemiddelde wordt veroorzaakt door de bedrijfstakpensioenfondsen, niet door de ondernemingspensioenfondsen. Omgerekend naar pensioengrondslag (dat is het bruto salaris minus de franchise voor de AOW) een betaalde premie van gemiddeld circa 25%. Dat zou een forse achteruitgang aan premiebetaling betekenen en dus een veel lager pensioen. Zie ook het artikel van Arnoud Bosch “Pensioenakkoord 2011 maakt prijsindexatie van pensioenen onmogelijk” van 10.9.11 op de website waarin de kostendekkende premie op 28% is becijferd om te kunnen indexeren. In het Statistisch Bulletin van DNB van december 2010 wordt op pag. 119 vermeld dat de betaalde premies in 2010 € 30,1 miljard bedroegen en de betaalde pensioenuitkeringen € 22,6 miljard met 5,8 miljoen deelnemers, dus meer premie is noodzakelijk. Daarom is het verheugend dat volgens de website FNV Bondgenoten in het artikel Total pakt verantwoordelijkheid voor pensioendeelnemers er onlangs met Total is afgesproken dat de premie-inleg door Total van 15,5% naar 23,2% gaat en van de werknemers van 7,2% naar 7,7%, in totaal 30,9% kostendekkende premie dus met handhaving van de huidige risicodeling.

Het ABP bestuur heeft nu voor de tweede keer zonder wie dan ook te raadplegen haar steun uitgesproken voor het pensioenakkoord. Voor die stellingname had de Deelnemersraad van het ABP om advies gevraagd moeten worden maar niets daarvan. Ons lid in de Deelnemersraad Simon van der Schoot tekende tevergeefs protest aan. In de wandelgangen kreeg hij wel steun van andere leden van de Deelnemersraad maar op de plek waar die steun uitgesproken had moeten worden, namelijk in de Deelnemersraad werd gezwegen in alle talen. Hier wreekt zich weer dat de leden van de Deelnemersraad in grote meerderheid leden van de zelfde vakbonden zijn, die ook in het bestuur vertegenwoordigd zijn. Dat de werkgeversleden in het bestuur voor het pensioenakkoord zijn is logisch. Het akkoord bespaart de Overheid miljarden. Dat de vakbondsleden in het bestuur voor zijn is waarschijnlijk een cadeautje van Xander den Uijl (vice voorzitter namens de abva/kabo) aan Agnes Jongerius. Hij is bij de laatste verkiezingen uit het bestuur van de abva/kabo gewipt en probeert nu waarschijnlijk Agnes te vriend te houden.

Dat het huidige kabinet de lasten neerlegt bij de lagere en middeninkomens mag als bekend worden verondersteld, maar de belastingdienst gaat nog verder en wil het nu wel heel scheef gaan maken. In navolging van de Verenigde Staten waar verkiezingen worden gewonnen met belastingverlagingen voor de allerrijksten gaat hier iets soortgelijks gebeuren als er geen stokje voor wordt gestoken. Wat is het geval. In het verleden toen de hoogste belastingschijf voor de allerrijksten 72% was, kochten heel veel grootverdieners koopsompolissen. De koopsom konden zij van hun inkomen aftrekken en dan betaalden zij aanzienlijk minder belasting. Als zij een polis kochten van fl. 100.000 dan hoefden zij daar zelf maar fl. 28.000 voor neer te tellen. Op dit moment komen die polissen tot uitkering en moet er belasting over worden betaald. Waarschijnlijk zitten die inkomens nog steeds in de hoogste schaal en dat betekent dat er 52% over moet worden afgedragen. Wat stelt de belastingdienst nu voor ? De uitkering van die polis mag vallen bij de partner met het laagste inkomen. Dat betekent dat er geen 52% betaald moet worden maar waarschijnlijk iets in de buurt van 15%. Zo kunnen deze pensionado’s doorgaan met hun Zwitserlevengevoel leventje terwijl de koopkracht van de gewone gepensioneerden steeds verder afkalft. Maar er gloort hoop, het schijnt dat de minister de belastingdienst gaat terugfluiten. Wij houden u op de hoogte. ¹⁾

De schrijver van dit nieuws kreeg vroeger als wethouder en later als financieel directeur van een MBO-instelling veel uitnodigingen voor peperdure seminars. Misschien nuttig om te netwerken maar inhoudelijk schoot je er niet veel mee op. Op een gegeven moment was er een seminar “ Het grote geld in het MBO” en ik vond dat ik daar toch echt naar toe moest. De volgende dag vroeg mijn baas hoe het was geweest. Hij kende mijn scepsis over dit soort bijeenkomsten en tot zijn verbazing zei ik: “Heel nuttig” om na een korte pauze te melden: “Ik weet nu weer, waarom ik al die andere keren niet ben geweest”. Ik moest hier aan denken toen er afgelopen week weer enkele folders voor seminars op mijn bureau dwarrelden. Een tweedaagse conferentie heroriëntatie pensioenfondsen en een tweedaagse conferentie risicomanagement voor de luttele som van 2.000 euro elk. Kunnen de pensioenfondsbestuurders op uw kosten weer leuk gaan netwerken en hier en daar wat oppikken om mee te kunnen praten in plaats van een goed studieboek ter hand te nemen of een degelijke cursus te volgen om hun deskundigheid te verbeteren.

Als u al lid bent van de NBP, dan is het nu de tijd om ook uw partner lid te maken. De contributie gaat het komende jaar met 6 euro omlaag en een partnerlidmaatschap kost maar 5 euro. Houdt u toch nog één euro over en u telt voortaan voor twee. U hoeft met het aanmelden van uw partner niet te wachten tot 2012, u kunt dat nu al doen. Voor degenen die nog geen lid zijn. Het is nu meer dan ooit het moment om ons te steunen en te zorgen dat wij niet alleen strijden met de kracht van argumenten maar ook met de macht van het getal. Wij zijn de meest strijdbare Bond die opkomt voor pensioengerechtigden. Dus steun ons in onze strijd tegen de grootmachten van de gevestigde orde.

1) De minister heeft inmiddels ingegrepen en het voorstel van de belastingdienst gaat niet door.

Degenen die in pensioenland de dienst denken uit te maken, Henk Kamp, Bernard Wientjes en Agnes Jongerius, hadden ons al in maart willen overdonderen met hun pensioenakkoord. Voordat iedereen besefte wat er aan de hand was, hadden zij dit akkoord willen doordrukken middels wetgeving. De ambtenaren waren al aan het werk gezet toen de landsadvocaat roet in het eten gooide. Hij liet de minister weten dat de bestaande rechten niet zo maar konden worden “ingevaren” in het nieuwe pensioenstelsel. Tegenstanders van de aantasting van de bestaande rechten zoals de NVOG, de stichting Pensioenbehoud en ook wij als Nederlandse Bond voor Pensioenbelangen werden hiermee bevestigd in ons gelijk dat je van bestaande rechten moet afblijven. Terwijl het verzet tegen het pensioenakkoord groeide gingen de drie boven genoemden er in juni toch toe over dit pensioenakkoord te tekenen. Trokken zij zich niets aan van het zwaarwegende advies van de landsadvocaat ? Dat is ondenkbaar want dan halen zij zich tal van problemen op de hals.

Maar het doorgaan van dit akkoord is van essentieel belang voor Kamp en Wientjes.
Kamp krijgt daarmee zijn zozeer gewenste koppeling van de AOW aan de levensverwachting en kan door de pensioenopbouw te verlengen honderden miljoenen besparen voor de fiscus.
Wientjes heeft eindelijk bereikt dat de premie vastligt waardoor alle risico’s bij de werkgevers weg zijn, maar bovendien zijn tal van ondernemingen af van hun bijstortingsverplichting. Die ondernemingen kunnen zo miljarden bijschrijven op hun eigen vermogen.
Het belang van Jongerius is onduidelijk maar misschien wegen daar de machtsposities en de baantjes zwaarder dan de belangen van de werknemers en gepensioneerden.

Omdat het voor Wientjes en Kamp zo kostbare akkoord te redden, heeft Kamp een truc bedacht waardoor hij toch zijn zin kan doordrijven. Verzwaar de eisen die je aan het financiële toetsingskader van de bestaande pensioenregelingen stelt zo sterk, dat indexatie voor vele jaren volledig uit het zicht verdwijnt. De koopkracht van gepensioneerden die de afgelopen jaren toch al sterk is verminderd zal spectaculair verder dalen. Dan zullen de pensioengerechtigden wel eieren voor hun geld kiezen en “vrijwillig “voor het nieuwe stelsel kiezen. Want wat zou u doen als u kunt kiezen tussen jarenlang geen indexatie of toch maar het nieuwe stelsel accepteren. Blijft u principieel of toch maar niet. Briljante vent die Kamp !

Het zal ons benieuwen of ons parlement zich zal lenen voor zo’n staaltje misbruik van de wetgevende macht. Het beste is om dit niet af te wachten en als bevolking dit akkoord naar de prullenbak te verwijzen. Mochten Kamp, Wientjes en Jongerius toch doorzetten, dan zullen wij dat machtsmisbruik toetsen tot aan het Hof in Straatsburg. Via de Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden zijn de middelen daartoe al gereserveerd.

Leo van Heesch

“Kom binnen en waag een gokje in ons Pensioencasino”
FNV-Bondgenoten, die het verzet binnen de FNV tegen het Pensioenakkoord aanvoeren, had afgelopen vrijdag op het Plein in Den Haag een grote tent opgezet waar in een soort casino voorbijgangers werden uitgenodigd om te spelen met hun pensioen. Die tent stond niet geheel toevallig tegenover de ingang van wat ooit wellicht de meest chique herensociëteit van Nederland was, sociëteit “De Witte”. APG, pensioenuitvoerder van 27 pensioenfondsen waaronder het ABP, hield daar een eerder uitgesteld seminar over het pensioen van morgen met als sprekers Bernard Wientjes, Agnes Jongerius en Henk Kamp.

Omdat ik na alle geheimzinnigheid en achterkamertjes gedoe de werkelijkheid over het pensioenakkoord wel eens uit de eerste hand wilde horen, was ik ook van de partij. Na even in het pensioencasino te hebben rondgekeken zonder ook maar één euro van mijn pensioen in te zetten, begaf ik mij naar binnen waar wij werden ontvangen met koffie en piepkleine gebakjes, je bent tenslotte in Den Haag.

De gastheer, Dick Sluimers, voorzitter van de Raad van Bestuur van APG, heette ons welkom en legde het gehoor van pensioendeskundigen met een simpel voorbeeldje uit dat er een relatie is tussen risico en rendement. Kennelijk had hij niet zo’n hoge pet op van zijn gehoor dat voornamelijk uit pensioenfondsbestuurders bestond.

Bernard Wientjes die daarna aan het woord kwam was zo enthousiast over dat verhaal dat hij Dick spontaan tot hoogleraar wilde benoemen. Voor de rest kwam zijn betoog in aanmerking voor de prijs van ongeëvenaarde arrogantie. De golf van kritiek van veel vooraanstaande economen werd afgedaan met een grapje. De hoogleraren die met emeritaat waren werden neergezet als een stel seniele kerels en de andere hoogleraren die het waagden kritiek te hebben op hun mooie akkoord wenste hij een spoedig emeritaat toe. Ook de politieke partijen die hun schitterende plan afwezen kregen er van langs. Met name D’66 en de SP werden op een nogal goedkope manier weggezet. Merkwaardig genoeg hield hij zijn kaken stijf op elkaar over de PVV die het plan, met uitzondering van de verhoging van de pensioenleeftijd naar 66 jaar, afwijst. Uit de reacties in de zaal was af te leiden dat de woorden van deze voorganger in vruchtbare aarde vielen. Een zoethoudertje had hij ook te melden. De premiestabilisatie die al zo lang door de werkgevers wordt gewenst en die tot polonaises in de directiekamers heeft geleid, kan bij het CAO-overleg weer doorbroken worden. Je moet wel heel naïef zijn om te geloven dat wat werkgevers centraal voor elkaar hebben gebokst, decentraal weer uit handen zal worden gegeven.

Agnes Jongerius wilde onze zorgen wegnemen. Het aangroeiend verzet tegen wat zij met de werkgevers en de minster had bekokstoofd, was een gevolg van misconceptie van wat was bereikt. Zij zou het wel allemaal gaan uitleggen in het land en daarna zouden de FNV-leden zich kunnen uitspreken in een referendum. Van het houden van referenda hebben zij bij het FNV wel kaas gegeten. Ik heb al eerder het referendum van de ANBO bij het principe-akkoord besproken. Het kan bij de colleges politicologie zo gebruikt worden als schoolvoorbeeld van hoe je de massa manipuleert. Verder bezwoer zij de aanwezigen dat het Pensioenakkoord slechts een raamwerk is, dat nog verder decentraal moet worden ingevuld.

Na de pauze, die door de aanwezigen druk werd gebruikt om te netwerken, kwam Henk Kamp ons entertainen. Ik moet zeggen dat de minister die op TV op mij altijd de indruk maakt van een sprekende robot, in het wild heel menselijk overkomt. Zijn toespraak was zelfs geestig te noemen. Wel maakte hij een gewaagde vergelijking van het Pensioenakkoord met een ander Nederlands succesnummer; de Betuwelijn.

Daarna het vragenuurtje onder leiding van de dagvoorzitter Eva Kuit. Nu had ik al eerder de ervaring dat bij dit soort gelegenheden het adagium is: lullen, lullen en blijven lullen maar door de irritante houding van Eva sloeg dit alles. Zij gaf de microfoon niet uit handen om “controle“ te houden maar het was jammer dat zij zich zelf niet onder controle had. Het liefste bleef ze zelf aan het woord en daarbij bleek dat ze vaak de vragen niet begreep van de vragenstellers die wél de kans kregen door haar heen te breken.

Dat Dick Sluimers een heer is bleek in zijn slotwoord toen hij het had over een goede discussie en Eva bedankte voor haar uitstekende leiding.
Moe en onvoldaan heb ik maar geen gebruik meer gemaakt van de nazit om te netwerken. Inhoudelijk niets wijzer geworden heb ik de lange terugreis weer aanvaard.

Leo van Heesch

Het principeakkoord
Zoals bekend kwamen de werkgeversorganisaties zo’n drie jaar geleden met een rapport “Naar een modern en betaalbaar Pensioen”. Verleden jaar, op 4 juni 2010, werd duidelijk hoe “modern” dat pensioen zou worden en hoe de betaalbaarheid zou worden “veiliggesteld” volgens het toen gesloten principeakkoord van de vakbeweging en de werkgevers. Het was zo “modern” en “betaalbaar” dat de pas aangetreden minister van Sociale Zaken, Henk Kamp dankbaar stelde dat hij met dit akkoord goud in handen had! Het “gehalte” van dit goud werd duidelijker naarmate meer “devil details” (helse hoedanigheden) van het akkoord uitlekten. Kamp zag dit akkoord vermoedelijk meer vanuit het perspectief van overheidswerkgever en minder vanuit zijn functie als minister van “Sociale” Zaken – een belangenverstrengeling waarmee meer mensen moeite mee blijken te hebben.

Ik hoef hier, nu zelfs de FNV-bonden in opstand kwamen, niet uit te leggen hoezeer dit principeakkoord beoogde de belangen van de pensioengerechtigden schaamteloos te verkwanselen:

• garanties over de hoogte van de pensioenuitkeringen vervielen;
• de pensioenen zouden op en neer bewegen met de beurskoersen;
• de premiebijdrage van de werkgevers zou worden gelimiteerd tot een “maximum”.

Kortom, dit akkoord legde alle lasten en risico’s op de schouders van de pensioengerechtigden. In vakbondstermen “Een toekomstbestendig pensioenstelsel voor jong en oud” Hoe zo, belangenbehartiging van de pensioengerechtigden door de vakbonden? Hoe diep kun je als vakbond nog zinken? Over ons en zonder ons wordt weer eens over ons uitgestelde loon beschikt!

Intern overleg
Een negatief advies van de landsadvocaat over de juridische problemen rond deze voornemens droeg niet echt bij aan een prettig onderhandelingsklimaat. De afwijzing door minister Kamp van de in het principeakkoord afgesproken financiële verhoging van de AOW ook niet. De details van dit gerommel in het achterkamertjesoverleg zijn inmiddels genoegzaam bekend. De achterban van de bonden ging zich inmiddels steeds harder roeren toen men door kreeg wat de bedoeling was.
Terwijl de FNV nog met de moed der wanhoop wilde door onderhandelen, schreven zeven prominente vakbondbestuurders in een open brief: “De stekker moet uit dit onderhandelingsproces worden getrokken. Op deze manier zwemmen we in een fuik van het kabinet, de werkgevers en de verzekeraars”. De positie van Agnes Jongerius kwam zelfs ter discussie, het Waterloo van Jongerius? (RTLZ.nl: 05-04-‘11).

Henk van der Kolk van FNV Bondgenoten, de grootste aangesloten vakbond, leidde het verzet binnen de FNV-bonden tegen de gang van zaken. Dat resulteerde in het opschorten van het overleg over de uitvoering van dit akkoord. De vakcentrale FNV stelde begin april jl. twee weken te nemen voor het houden van intern overleg. Een eufemisme voor een ordinaire interne ruzie en een anderhalve maand durend crisisoverleg! Half mei sloot de FNV de rijen; men zou het eens zijn geworden over een nieuw pensioenstelsel – de interne ruzie was opgelost. “Een toverformule is gevonden” zo kondigde een opgeluchte Agnes Jongerius het interne FNV-compromis aan. Er is overeenstemming over de wijze waarop wij een optimale balans kunnen bereiken tussen zekerheid en de kans op indexeren. Als het aan ons ligt kunnen de pensioenfondsen straks hun eigen invulling kiezen. Onze oplossing gaat uit van én zekerheid én indexeren. Dus niet óf óf, maar én én”. Eerder hadden verontruste FNV-leden haar 35 duizend petities overhandigd; de ondertekenaars zijn bezorgd over de risicoverdeling van de pensioenen. Die zouden niet eenzijdig bij de deelnemers moeten liggen.

Hervat overleg
Dankzij deze “toverformule” gaat de FNV de gesprekken met de werkgevers en de minister van “Sociale” Zaken Henk Kamp hervatten. Kamp begon al zijn geduld te verliezen; hij had graag op 4 juni 2011 een definitief akkoord gezien; één jaar na het principeakkoord als “voorbeeld van redelijkheid”.
De hoogte van de AOW is bij het te hervatten overleg agendapunt nummer één. “Daarnaast moeten we praten over de verdeling van de risico’s tussen werknemers en werkgevers, de werkgevers moeten daar medeverantwoordelijk voor blijven”. De huidige bijstortverplichtingen van werkgevers moeten ook in een mogelijk nieuw systeem blijven bestaan, vindt Jongerius. “Dat zijn de eerste punten waarmee ik nu weer naar de werkgevers en minister Kamp ga”.

Je wrijft je ogen uit van verbazing als je dit allemaal hoort en leest. Zaken zoals risicoverdeling en bijstorten die in het huidige stelsel gewoon vastliggen en die via het principeakkoord inmiddels al zijn weggeven! Je vraagt je in gemoede af hoe de bonden zo de weg konden kwijt raken? Maar beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Misschien hebben wij het allemaal verkeerd begrepen, gewoon een kwestie van miscommunicatie.
Een verhoging van de AOW die de loonontwikkeling zou moet gaan volgen (maar qua koopkracht op het niveau van 1980 is blijven steken) en waarvoor minister Kamp zegt slechts beperkt budget te hebben. Op de website van de FNV staat: “Naar verwachting worden het geen eenvoudige onderhandelingen met de werkgevers. Immers, bestaande conceptafspraken zullen op belangrijke punten moeten worden aangepast en daarna moet ook minister Kamp over de brug komen met een extra verhoging van de AOW”.

Een zeer belangrijke uitspraak! Het is te hopen dat Agnes Jongerius behalve de toverformule ook het bijbehorend toverstokje van haar FNV heeft meegekregen, opdat zij de werkgevers en minister Kamp kan betoveren en zo deze terugtocht op verantwoorde wijze te kunnen afronden. Met een nauwelijks geloofwaardige Agnes Jongerius en een verzwakte positie van de FNV in de polder is het goed onderhandelen door de andere “sociale” partners, zeker als die vakcentrale op de in concept overeengekomen principes moet terugkomen! En met een slap poldercompromis zal de gealarmeerde achterban zeker geen genoegen nemen. Geheel in lijn met de toverformule zal Agnes dus niet óf de sociale partners óf de eigen achterban maar én de sociale partners én de eigen achterban tevreden moeten stellen. Voorwaar een uitdagend perspectief! Wordt het dan uiteindelijk toch haar Waterloo zoals het redactionele commentaar van RTLZ.nl begin april jl. al opperde?

Het is triest nogmaals te moeten constateren dat pensioengerechtigden als betrokkenen bij uitstek via belangorganisaties zoals de NBP, de NVOG en dergelijke op allerlei mogelijk manieren proberen de besluitvormers en de media van onze visie omtrent de gang van zaken op de hoogte trachten te stellen, maar in dit macht- en belangenspel van echte zeggenschap zijn uitgesloten. Over ons en zonder ons zijn de pensioengerechtigden afhankelijk van het toverstokje van Agnes Jongerius!

Het gekrakeel over het zogenaamde Pensioenakkoord gaat ook onverminderd voort. Dat de ANBO onder leiding van Liane de Haan zich met huid en haar aan de vakcentrale FNV heeft overgeleverd blijkt uit een kort berichtje in hun magazine. Het volkomen gebrek aan transparantie over dat pensioenakkoord wordt daar rechtgepraat met de opmerking dat onderhandelingen in beslotenheid moeten plaatsvinden. En dan plotseling zoals de bedoeling was met het eindresultaat naar buiten treden en voordat iemand met de ogen kan knipperen dit tot wet verheffen. Gelukkig zijn er ook nog kritische leden bij de bonden van de FNV en naar nu blijkt ook bij het CNV. Ondanks wekenlange pogingen om met name FNV-bondgenoten weer in het gareel te krijgen ziet het er niet naar uit dat dit gaat lukken.
Terwijl in het huidige pensioenakkoord de werkgevers geen risico’s meer lopen zou je denken dat men voor de deelnemers die nu alle risico’s dragen extra voorzichtig moet zijn bij de beleggingen. Niets is minder waar, de opbouw van de reserves kan wel wachten en dan kun je riskanter beleggen. Voor reeds gepensioneerden kan dat op korte termijn gunstig zijn, maar voor de nog werkenden en met name voor de jongeren is dat zeer riskant. Kennelijk begrijpen de jongeren van CNV en FNV die zo voor het akkoord zijn echt niet waar ze ja tegen zeggen.
Intussen blijft Henk Kamp een akkoord forceren onder de dreiging dat hij anders zelf met voorstellen komt. Een eerste proeve heeft hij daar al van afgegeven met een wetsvoorstel om de AOW- en pensioenleeftijd te verhogen naar 66. Ingrijpender is zijn voorstel om de fiscale aftrekbaarheid van de pensioenpremie bij de middenloonregelingen te verlagen van 2,25% naar 2%. Dit betekent dat de pensioenopbouw niet met één jaar maar met vier jaar wordt verlengd.

Over de kosten van de pensioenfondsen is de laatste tijd veel te doen geweest. Deze kosten worden minimaal geschat op 5 miljard en gezien het enorme vermogen van de pensioenfondsen lijkt dat mee te vallen. David Hollanders die ook geïnterviewd wordt in het nieuwe nummer van Pensioenbelangen maakt echter een opmerking die heel belangrijk is. De indexatie voor de koopkracht kost een half miljard. Als men er in slaagt de kosten van vermogensbeheer met 10% te verminderen dan kan er zonder problemen worden geïndexeerd.

Tenslotte willen wij u wijzen op het weblog waar wij een artikel van Me Judice¹ met hun toestemming hebben overgenomen. Het is een opfriscursus voor alle pensioenfondsbestuurders. Zeer behartenswaardige lectuur en zo hoort u het ook eens van een ander.

1) Kees Koedijk en Alfred Slager, 2011, “Wat alle pensioenfondsbestuurders moeten kunnen dromen: een opfriscursus”, Me Judice, 4e jaargang, 11 mei 2011.

.