Een greep in de Nederlandse pensioenpot?
Veel politici gaan ervan uit dat de pensioenfondsen grote potten met geld zonder bestemming zijn. Geld dat dus zonder probleem voor “goede doelen” gebruikt kan worden. Vanuit het Europees parlement komt er nu een voorstel om pensioenfondsen met meer dan €1 miljard aan vermogen te verplichten om minstens 2% van hun vermogen in durfkapitaal te investeren. Dit wordt voorgesteld door de Duitse Europarlementariër Boeselager van Volt/ Groene fractie; hij is is rapporteur is voor het aanpassen van Europese richtlijnen. Durfkapitaal is geld dat wordt geïnvesteerd in jonge veel belovende ondernemingen die met een nieuw product komen maar vaak de financiering bij banken niet rond kunnen krijgen.
Nu is er inderdaad een probleem met risicodragend investeringsgeld voor startende nieuwe bedrijven. In Amerika is het makkelijker om aan geld te komen en daarom verhuizen veel startups na verloop van tijd naar de VS. Boeselager’s voorstel is zijn vertaling van de oproep van Draghi en Letta om de Europese concurrentiekracht te vergroten en de Europese versnipperde kapitaalmarkten efficiënter in te richten.
Maar je moet je diep afvragen wat het nut is van zo’n aanpassing. Waarom moeten pensioenfondsen worden gedwongen in iets te investeren? Pensioenfondsen zijn gehouden om het vermogen voor hun deelnemers op een goede manier te beleggen en te beheren. Dwang van buitenaf past daarin niet. Daarbij staat vast dat veel Nederlandse pensioenfondsen al in durfkapitaal investeren. Daarbij hebben ze hun eigen afweging van rendement en risico.
Maar als je naar de details kijkt van het voorstel van Boeselager zie je toch iets vreemds. Hij gaat ervan uit dat de pensioenfondsen die voor deze regeling in aanmerking komen samen 2.500 miljard euro beheren en dat er zo 50 miljard beschikbaar komt voor deze bedrijven. Het gezamenlijke vermogen van de grotere Nederlandse pensioenfondsen bedraagt al ongeveer 1.700 miljard. Verder zijn er binnen de EU alleen in Denemarken, Zweden en Finland nog behoorlijke pensioenfondsen. Het voorstel van Boeselager komt er op neer dat de pensioendeelnemers in Nederland twee derde van dit Europese durfkapitaal fonds moeten gaan betalen. Samen met Scandinavië moeten 4 landen voor heel Europa de start-up sector gaan financieren.
Gratis geld
Ongetwijfeld zal er een ruime meerderheid zijn voor dit idee; 4 EU landen moeten betalen en voor de andere 23 is het gratis geld. Dat wil iedereen wel.
Maar waarom zouden alleen de NL en Scandinavische pensioenfondsen durfkapitaal moeten inbrengen? Je zou zo’n verplichting bijvoorbeeld ook voor alle beleggingsfondsen kunnen laten gelden. Om belastingtechnische redenen zitten die meestal in Luxemburg en Ierland. Die landen zullen een verplichting voor hun financiële sector waarschijnlijk wel met een veto blokkeren.
Pensioenfondsen willen best investeren in durfkapitaal en er zijn er die dat ook doen, maar daar moet dan wel een rendement tegenover staan dat het risico compenseert. Maar er zijn nogal wat toezichthouders die vinden dat pensioenfondsen niet mogen investeren in sectoren met een hoog risico. Een investeringsplicht betekent dat fondsen niet meer zelf de afweging tussen risico en rendement kunnen maken en gedwongen worden om te beleggen in activiteiten die niet passen in kun keuzes. De pensioenfondsen worden dan subsidieverstrekkers in plaats van investeerders. Subsidies kunnen nuttig zijn, maar dat is een taak voor overheden en niet voor de Nederlandse pensioenfondsen. Die moeten beleggen in het belang van hun deelnemers.
Hoe dan wel ?
Niks afdwingen, daar moeten we mee beginnen. De oproep van Draghi en Letti om Europa te versterken is een serieuze zaak. Meer geld voor durfkapitaal zodat ze in Europa kunnen blijven is belangrijk, vooral ook voor de toekomst in een wereld waar de grootmachten het voor het zeggen willen hebben. Europese overheden zijn hier aan zet. Die hebben allerlei gerichte instrumenten om durfkapitaal verder aantrekkelijk te maken. Dat vliegwiel moet daar in beweging worden gezet, dan komen kapitaalverstrekkers ook verder over de brug.
Zo draagt iedereen eerlijk bij aan een doel dat ook voor iedereen van belang is. Graaien in de pensioenpot van de Nederlandse en Scandinavische gepensioneerden is dan niet nodig.
Een alternatief zou nog zijn om de ontwikkeling van nieuwe technologieën te betalen met een heffing op verouderde techniek waar we toch al vanaf moeten. Een voorbeeld is de winning en het gebruik van bruinkool voor de energie opwekking. Vanwege de hoge CO2 uitstoot en de invloed op het klimaat moeten we daarmee stoppen. Een heffing van totaal 50 miljard op alle bruinkool winning waar dan ook in Europa, zou goed zijn voor het klimaatbeleid en ook het geld opbrengen voor innovatieve starters. Dat er alleen in het Duitsland van Boeselager nog bruinkool wordt gewonnen en Duitsland dus die volledige 50 miljard op moet brengen is louter toeval. Het zou van anti-Europees denken getuigen om dit plan hierom af te wijzen.
Emiel Stolp
lid NBP